صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۶ — با خاطر گرفته کدورت چه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۷ — حیران عشق او زر وگوهر چه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۸ — از کف عنان گذاشته منزل چه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۰ — با عاشقان عداوت گردون چه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۱ — با طفل آنچه جنبش گهواره می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۵ — جان رمیده جسم گران را چه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۲ — ریزش چو شیشه هرکه به آوازه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۹ — تیغ زبان به عاشق حیران چه می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۷ — عاشق حذر ز دیده اختر نمی کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۳ — دل را نگاه گرم تو دیوانه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۰ — در موج خیز غم دل آزاد نشکند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۹ — آفت ز خودپسند جدایی نمی کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۴ — هر چند یار ما همه جا جلوه می کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۸ — الفت به عاشقان سگ آن کو نمی‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۵ — عاشق حذر ز آتش سودا نمی کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۰۶ — زاهد هوای عالم بالا نمی کند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۴ — شد چون هدف سر که درین خاکدان بلند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۶ — آنها که در چمن قدح مل نمی زنند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۷ — اول ثنای عشق فصیحان اداکنند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۵ — جمعی که زیر تیغ فنا دست وپا زنند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۱ — مهر لب مرا می منصور نشکند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۳ — بعد از فنا ز هستی ما شور شد بلند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۸ — حاشا که خلق کار برای خدا کنند
- غزل شمارهٔ ۴۲۱۲ — از پختگی است گر نشد آواز ما بلند