صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۹ — هوش من از نسیم سحرگاه می رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۵ — هر جا حدیث خامه من بر زبان رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۰ — می در پیاله کن که گل و لاله می رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۳ — بیرون ز خود کسی که پی مدعا رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۸ — آزاده چون مسیح بر افلاک می رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۴ — هر کس که در نماز به روی و ریا رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۶ — چون غمزه تو بر سر بیداد می‌رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۴۷ — زاهد به کعبه با سر و دستار می‌رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۳ — رفتی و خط و خال تو از دل نمی‌رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۵ — طغیان نفس بیش به وقت غنا شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۶ — چینی اگر ز سنبل زلف تو وا شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۱ — کی یاد زلفش از دل بی کینه می رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۸ — از خط فروغ روی تو پنهان کجا شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۲ — یک شب نمی رود که دل از جا نمی رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۴ — حکم خرد به مردم مجنون نمی‌رود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۷ — در گلشنی که بند قبای تو وا شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۳ — از نور وحدت آن که دلش بهره ور شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۱ — آنجا که خنده لعل ترا پرده در شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۰ — دل از هجوم نشتر آزار وا شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۶ — در هر دلی که ریشه غم زعفران شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۴ — پهلوی چرب، دشمن روشن گهر شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۵ — از آه دل سرآمد ارباب غم شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۵۹ — آلوده دردمند به درمان چرا شود
- غزل شمارهٔ ۴۲۶۲ — دل چون کمال یافت سخن مختصر شود