صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۰ — عاقبت کار نظربازان به سامان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۱ — کار ما از ساغر پرمی به سامان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۰۸ — زودتر دل جمع گردد چون پریشان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۴ — روح چون تن‌پرور افتد عاقبت تن می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۰۹ — گر ز ریحان خواب بیدردان به سامان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۲ — در زمستان باغ اگر از برگ عریان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۳ — دل نظرگاه خدا از ترک عصیان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۰۷ — جان زترک جسم چون گوهر فروزان می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۶ — در چراغ دیدهٔ من آب روغن می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۰ — از نظربازان کمال حسن افزون می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۷ — دل ز احیای شب دیجور روشن می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۱ — گر چنین چشم ترم میرآب هامون می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۵ — سینه‌ام از درد و داغ عشق روشن می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۹ — از تجرد نور حکمت در دل افزون می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۲ — غفلت دل از شراب ناب افزون می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۱۸ — خانه مردم اگر از ماه روشن می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۵ — بی کمندانداز چین آن زلف مشکین می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۳۰ — زیر تیغ از جبهه چین مردان می باید گشود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۳ — اضطراب دل ز چشم روشن افزون می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۹ — دیده روشن از فروغ آشنایی می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۷ — یک دل روشن نگهبان جهانی می‌شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۸ — مخزن گوهر صدف از ته گزینی می شود
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۶ — نفس سرکش بی ریاضت رهنما کی می شود؟
- غزل شمارهٔ ۲۷۲۴ — آب و رنگ حسن بیش از خانه زین می شود