خیام نیشابوری
زاده ۴۳۹ – درگذشته ۵۲۶ هجری قمری، نیشابور
زندگی‌نامهٔ خیام
حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی مشهور به «خیام» فیلسوف و ریاضیدان و منجم و شاعر ایرانی در سال ۴۳۹ هجری قمری در نیشابور زاده شد. وی در ترتیب رصد ملکشاهی و اصلاح تقویم جلالی همکاری داشت. وی اشعاری به زبان پارسی و تازی و کتابهایی نیز به هر دو زبان دارد. از آثار او در ریاضی و جبر و مقابله رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مرکب منهما، و لوازم الامکنه را می‌توان نام برد. وی به سال ۵۲۶ هجری قمری درگذشت. رباعیات او شهرت جهانی دارد.
آثار خیام
شعرهای خیام
- رباعی شمارهٔ ۲۲ — ترکیبِ پیاله‌ای که در هم پیوست
- رباعی شمارهٔ ۳۰ — خاکی که به زیر پای هر نادانی‌ست
- رباعی شمارهٔ ۲۶ — چون چرخ به کامِ یک خردمند نگشت
- رباعی شمارهٔ ۲۷ — چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
- رباعی شمارهٔ ۲۵ — چون بلبل مست راه در بستان یافت
- رباعی شمارهٔ ۳۲ — در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
- رباعی شمارهٔ ۳۱ — دارنده چو ترکیب طبایع آراست
- رباعی شمارهٔ ۲۹ — چون نیست ز هر چه هست جز باد به دست
- رباعی شمارهٔ ۲۸ — چون نیست حقیقت و یقین اندر دست
- رباعی شمارهٔ ۳۷ — ساقی گل و سبزه بس طربناک شده‌ست
- رباعی شمارهٔ ۳۴ — در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست
- رباعی شمارهٔ ۳۹ — فصل گل و طرف جویبار و لب کشت
- رباعی شمارهٔ ۴۰ — گر شاخِ بقا ز بیخِ بختت رُسْته‌ست
- رباعی شمارهٔ ۳۳ — در خواب بُدَم، مرا خردمندی گفت
- رباعی شمارهٔ ۳۸ — عمری‌ست مرا تیره و کاری‌ست نه راست
- رباعی شمارهٔ ۳۶ — دریاب که از روح جدا خواهی رفت
- رباعی شمارهٔ ۳۵ — در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
- رباعی شمارهٔ ۴۶ — می لعل مذاب است و صراحی کان است
- رباعی شمارهٔ ۴۴ — مهتاب به نور دامن شب بشکافت
- رباعی شمارهٔ ۴۷ — می نوش که عمر جاودانی این است
- رباعی شمارهٔ ۴۸ — نیکی و بدی که در نهاد بشر است
- رباعی شمارهٔ ۴۲ — گویند مرا که دوزخی باشد مست
- رباعی شمارهٔ ۴۳ — من هیچ ندانم که مرا آن‌که سرشت
- رباعی شمارهٔ ۴۵ — می‌خوردن و شادبودن، آیینِ من است