صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۰ — کلفت از سینه می ناب برون می آرد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۶ — صبر در عشق ز دلها سفری می گردد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۷ — کوه در بادیه شوق کمر می‌بندد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۹ — دل سنگین ترا هر که به انصاف آرد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۳ — دیدنت باعث سرسبزی جان می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۸ — غنچه باغ حیا سر به گریبان خندد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۴ — آدمی پیر چو شد حرص جوان می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۳۲۸۵ — اشک دریادل ما گرد جهان می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۵ — عاشق از طعنه اغیار چه پروا دارد؟
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۳ — دل آسوده طمع هر که ز دنیا دارد
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۶ — از ترشرویی ما خاک چه پروا دارد؟
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۷ — آه عشاق سیه‌روز اثرها دارد
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۲ — چهره ات رنگ ز گلدسته مینا دارد
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۴ — می در آن لعل گهربار تماشا دارد
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۱ — تیغ سیراب تو فیض دم عیسی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۸ — چشم پرکار تو در پرده بیان‌ها دارد
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۴ — می کجا مهر حجاب از لب ما بردارد؟
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۳ — عشق صد لخت جگر بر مژه تر دارد
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۲ — سخنی کز دل بیتاب بود پردارد
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۱ — شوق من سرکشی از زلف معنبر دارد
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۰ — سالک از منزل نزدیک شکایت دارد
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۵ — حسن در خانه زین جلوه دیگر دارد
- غزل شمارهٔ ۳۳۰۶ — رهرو عشق کی اندیشه منزل دارد؟
- غزل شمارهٔ ۳۲۹۹ — مرهم زخم مرا شور محبت دارد