صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۷ — زمن راز دل صدچاک پوشیدن نمی آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۱ — ز مغز من به صهبا خشکی غم برنمی آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۴ — زدل کاری که آید از لب خندان نمی آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۸ — به خاطر هیچگه آن قامت موزون نمی آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۳ — خیال او به تدبیر از دل من برنمی‌آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۲ — مصفا تا نمی‌گردد، ز تن جان برنمی‌آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۵ — ز انجم نور مه در دیده روزن نمی‌آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۶ — به کار سینه‌صافان دیده روشن نمی‌آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۱۹ — زدست خواجه از ابرام زر بیرون نمی آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۲ — نبیند زیر پای خویش، رعنا این چنین باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۳ — زدل رم می کند، چشم بلاجو این چنین باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۰ — تمنا از دل اهل هوس بیرون نمی‌آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۴ — نوا پیوسته در بزم شراب ناب می باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۶ — نکویان را عتاب و لطف با هم یار می‌باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۱ — تمنا از دل اهل هوس بیرون نمی آید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۵ — ز سوز عشق داغی بر دل افگار می‌باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۹ — مگر زلف سبکسیر تو از جولان بیاساید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۷ — قبول عشق سرکش را دل دیوانه می باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۲۸ — مدام از عشق جوشی در دل بی کینه می باید
- غزل شمارهٔ ۳۲۳۳ — گره تا کی ز ابروی سخن پرداز نگشاید؟
- غزل شمارهٔ ۳۲۳۲ — به هر نامحرمی عاشق لب اظهار نگشاید
- غزل شمارهٔ ۳۲۳۴ — حواس کم خرد را نفس جاهل کار فرماید
- غزل شمارهٔ ۳۲۳۰ — دل عاشق کجا از ساغر سرشار بگشاید؟
- غزل شمارهٔ ۳۲۳۱ — دل عاشق کی از هر نسخه وصف الحال بگشاید؟