بیدل دهلوی
زاده ۱۰۵۴ – درگذشته ۱۱۳۳ هجری قمری، عظیم‌آباد پتنه
زندگی‌نامهٔ بیدل دهلوی
ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی رحمه‌الله علیه (زاده ۱۰۵۴ هجری قمری در هندوستان، ایالت بهار، پتنه) از سخنوران نام‌آور و بلندطبع فارسی و از بزرگترین سرایندگان دوره سبک هندی بود. این استاد توانای ترک‌تبار در اقسام شعر داد سخن داده که از آثار منظوم او میتوان اینها را برشمرد: غزلیات، قصائد، ترکیب‌بندها، ترجیع‌بندها، مخمسات، قطعات، رباعیات، مثنوی محیط اعظم، مثنوی طور معرفت، مثنوی عرفان، مثنوی تنبیه‌المهوسین و مثنوی اشارات و حکایات، همچین وی راست اشعاری در وصف فیل و اسب، معشوق، شمشیر و...، اشعاری به زبان ترکی و هزلیات. از جمله آثار منثور بیدل چهارعنصر(زندگی‌نامه خودنوشت بیدل)، رقعات، نکات، بیاض و مقدمه‌ها قابل ذکرند. شمار ابیات آثار منظوم و منثور این شاعر بزرگوار را بین ۹۰ تا ۱۰۰هزار بیت نقل کرده‌اند و از حیث کثرت آثار به صائب و امیرخسرو شباهت دارد. نظم و نثر بیدل سرشار از صور خیال پیچیده و مملو از صناعات ادبی علی‌الخصوص تشبیه و استعاره است و از بهترین نمونه‌های سبک هندی تلقی میشوند. مشهورست که در ابتدا رمزی تخلص میکرد که پس از خواندن این مصرع مشهور دیباچه گلستان استاد سخن سعدی که میفرماید: بیدل از بینشان چه جوید باز، تحت تاثیر قرار گرفته و بیدل را به تخلص برگزیده، اصولا بیدل به سعدی تعلق خاطر خاصی داشت چنانکه خود میفرماید: از گل و سنبل به نظم و نثر سعدی قانعم. این شاعر مضمون‌ساز و نازک‌خیال در روز پنج‌شنبه چهارم صفر سال ۱۱۳۳ هجری قمری در دهلی زندگی را بدرود گفت و در صحن خانه‌اش، در جایی که خودش وصیت کرده بود، دفن گردید.
آثار بیدل دهلوی
شعرهای بیدل دهلوی
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۴ — خودسر هوازده را شرم رهنمون نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۳۸ — بر آستان تو تا جبهه نقش پا نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۳۷ — خواهش از ضبط نفس گر قدمی پیش شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۳ — جهدکن‌که دل ز هوس پایمال شک نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۲ — می و نغمه مسلم حوصله‌ای که قدح‌کش گردش سر نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۳۹ — دلیل شکوهٔ من سعی نارسا نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۰ — غرور ناز تو تهمت‌کش ادا نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۱ — فسون عیش، کدورت‌زدای ما نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۰ — دل جهان دیگر از رفع کدورت می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۲ — تا مقابل بر رخ آن شعله پیکر می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۶ — کجاست سایه که هستیش دستگاه شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۱ — شوخی، بهار طبع چمن‌زاد می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۵ — هوش تا عافیت آیینهٔ مستی نشود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۹ — بیقراری در دل آگاه طاقت می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۷ — اشک ز بیداد عشق پرده‌گشا می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۴۸ — حسرت مخمورم آخر مستی انشا می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۴ — کی به آسانی دم آبم میسر می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۵ — هرکجا عبرت به درس وعظ رهبر می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۶ — زندگی در ملک عبرت مرگ مفلس می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۷ — ازکجا آیینه با مردم موافق می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۳ — دل چو آزاد از تعلق شد منور می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۹ — جزو موزون اعتدال جوهر کل می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۶۰ — دل ز هر اندیشه با رجی مقابل می‌شود
- غزل شمارهٔ ۱۵۵۸ — آخر از جمع هوسها عقده حاصل می‌شود