ابن یمین فریومدی
زاده ۶۸۵ – درگذشته ۷۶۹ هجری قمری، فریومد
زندگی‌نامهٔ ابن یمین
امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زادۀ ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشتۀ ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف و شاعر قطعه‌سرای ایرانی است. پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود. سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان میدهد. با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آن‌که دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد. او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند. علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.
آثار ابن یمین
شعرهای ابن یمین
- شمارهٔ ۵۴٨ — بر من سپهر کرده نعیم جهان حرام
- شمارهٔ ۵۵١ — چه باشد ای نفس خرم نسیم شمال
- شمارهٔ ۵۴٩ — تهتک در سخن گفتن زیانست
- شمارهٔ ۵۵٢ — دلا ز وقت بد خود جزع مکن ز نهار
- شمارهٔ ۵۵٠ — تو بدی میکنی و میخواهی
- شمارهٔ ۵۵٣ — دیدم پریر ساده غلام بخارئیی
- شمارهٔ ۵۵۴ — دو هفته مه روزه چون رخ نمود
- شمارهٔ ۵۴٧ — بتابی رخ ایدل ز مال و منال
- شمارهٔ ۵۶٢ — گر ز اسماء مقولات عشر پرسد کسی
- شمارهٔ ۵۶٠ — کوته نظران ابن یمین را نتوانند
- شمارهٔ ۵۵٧ — سئوال کرد ز من سائلی که ای درویش
- شمارهٔ ۵۵٩ — عزت خلق اگر نگهداری
- شمارهٔ ۵۵۶ — سحر گهی متفکر نشسته در کنجی
- شمارهٔ ۵۶١ — گرچه میبینم پریشان ایدل آشفته کار
- شمارهٔ ۵۵۵ — ز من بشنو ای خواجه پیرانه پندی
- شمارهٔ ۵۵٨ — شهریار جهان معزالدین
- شمارهٔ ۵۶٨ — نرسد هیچ بد و نیک بکس
- شمارهٔ ۵۶٣ — گرت میل باشد که در پارسی
- شمارهٔ ۵۶۵ — مرو ای ابن یمین گر دهد ایام ترا
- شمارهٔ ۵۶۶ — میدهد دست فلک دولت اصحاب یمین
- شمارهٔ ۵٧٠ — هر چه موجودست آنرا یافتند
- شمارهٔ ۵۶٩ — وارث املاک اینجو سعد دین مسعود آنک
- شمارهٔ ۵۶٧ — مرا زین پیش خاطر چندگاهی
- شمارهٔ ۵۶۴ — مرجع اهل حیل مجمع تزویر و نفاق