صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۳ — سیل اشکم گوهر راز آشکارا می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۲ — جذبه عاشق اثر در سنگ خارا می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۵ — عشق جا در سینه های تنگ پیدا می کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۴ — هرکه آن لب‌های میگون را تماشا می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۱ — با خیال دوست هر کس مجلس آرایی کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۳۹ — هر که اوقات گرامی صرف خودسازی کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۶ — دل در آن زلف زره سان جای خود وا می کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۰ — زلف دلها را به دور خط نگهبانی کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۷ — سیر چشمی خاک در چشم سخاوت می کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۸ — آن که از اوضاع خود دایم شکایت می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۴۹ — مست ناز من ز ساغر تا لبی تر می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۴ — گر چنین آن چشم جادو رخنه در دل می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۰ — تشنه جانان را کجا سیراب ساغر می‌کند؟
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۳ — خال موزونت سویدا را زدل حک می کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۲ — محو جانان خویش را جانان تصور می کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۱ — سیرچشمی تنگدستان را توانگر می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۶ — خصم غالب را زبون صبر و تحمل می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۵ — شوق را آتش عنان دوری منزل می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۶۲ — گر به ظاهر حسن میل آرمیدن می کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۷ — گر جلا آیینه‌های تیره را نم می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۹ — عمر را کوته نفس‌های پریشان می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۵۸ — فکر جمعیت عبث دل را پریشان می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۶۰ — نفس را مطلق عنان رزق فراوان می‌کند
- غزل شمارهٔ ۲۵۶۱ — دیده‌ها را چهرهٔ گلرنگ گلشن می‌کند