ابن یمین فریومدی
زاده ۶۸۵ – درگذشته ۷۶۹ هجری قمری، فریومد
زندگی‌نامهٔ ابن یمین
امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زادۀ ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشتۀ ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف و شاعر قطعه‌سرای ایرانی است. پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود. سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان می‌دهد. با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آنکه دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد. او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند. علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.
آثار ابن یمین
شعرهای ابن یمین
- شمارهٔ ٣۵٧ — مکن هرگز ستم بر زیر دستان
- شمارهٔ ٣۶١ — مراست صد هنر و نیست زر بدین عیبم
- شمارهٔ ٣۵٩ — مرا از هر چه در عالم هنر هست
- شمارهٔ ٣۵۶ — محیط و مرکز افضال زین ملت و دین
- شمارهٔ ٣۵٨ — مرد باید که در جهان خود را
- شمارهٔ ٣۶٢ — ملامتم مکنید ار نبید مینوشم
- شمارهٔ ٣۵۵ — مرد فرزانه کز قضا ترسد
- شمارهٔ ٣۶٠ — مرد آزاده به گیتی نکند میل دو چیز
- شمارهٔ ٣۶٨ — نه بکوشش در است روزی خلق
- شمارهٔ ٣۶٧ — ناصر دولت و دین شاه ابوبکر علی
- شمارهٔ ٣۶٩ — نوشته یافتم امروز بر دری بیتی
- شمارهٔ ٣٧٠ — وزیر کشور چارم غیاث دولت و دین
- شمارهٔ ٣۶۶ — نهال باغ وزارت علاء دولت و دین
- شمارهٔ ٣۶۵ — نظام دولت و دین آنکه عدل شامل او
- شمارهٔ ٣۶۴ — نسیم باد صبا کیست جز تو کز بر من
- شمارهٔ ٣۶٣ — مرا که طوطی شکر فشان گلشن قدس
- شمارهٔ ٣٧٢ — هر که انبای جنس را خواهد
- شمارهٔ ٣٧۵ — هر که را داد نعمتی ایزد
- شمارهٔ ٣٧٣ — هر بلا کز قضای بد باشد
- شمارهٔ ٣٧٧ — هنر بباید و رادی و مردمی و خرد
- شمارهٔ ٣٧۶ — هر آن کش خرد رهنمایست و رهبر
- شمارهٔ ٣٧٨ — هیچ رنجی بتر ز غربت نیست
- شمارهٔ ٣٧۴ — هر کرا با خود مصاحب میکنی
- شمارهٔ ٣٧١ — هر که در اصل بد نهاد افتاد