صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۰ — در سر زلف تو مجنون دل فرزانه شود
- غزل شمارهٔ ۳۵۹۶ — حرص را تشنگی افزون به زر و مال شود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۲ — مانع شور جنون سلسله پا نشود
- غزل شمارهٔ ۳۵۹۵ — باده در شیشه و پیمانه من سنگ شود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۱ — راه مقصود طی از آبله پا نشود
- غزل شمارهٔ ۳۵۹۷ — باده کو تا به من آن تلخ زبان رام شود؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۹۸ — اگر از همسفران پیشتر افتم چه شود؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۹۹ — گر ز رخسار شوی باغ و بهارم چه شود؟
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۴ — چون ز خط صفحه رخسار تو ضایع نشود؟
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۵ — دل عاشق تهی از اشک دمادم نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۸ — حسن را حلقه خط مانع رفتن نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۹ — به سخن دعوی بی اصل مبرهن نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۷ — سر آشفته ز دستار بسامان نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۳ — چهره شوخ به یک رنگ مصور نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۰۶ — عشق را پرده ناموس نگهبان نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۰ — مانع گرمروان ساعت سنگین نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۶ — بس که در سینه من تیر پی تیر آید
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۷ — بر سر حرف، گر آن چشم فسون ساز آید
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۵ — حسن از دیدن خود بر سر بیداد آید
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۴ — دل ما سلطنت فقر به سامان ندهد
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۳ — عاشق دلشده هرچند که آواز دهد
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۱ — تن حجاب سفر جان هوایی نشود
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۲ — رتبه زمزمه عشق ندارد زاهد
- غزل شمارهٔ ۳۶۱۸ — بی خبر از در من یار مگر باز آید