صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۲ — شراب روز دل لاله را سیه دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۰ — کسی که دل به خیال تو در گرو دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۳۹ — گلی که بلبل ما برگ عیش ازو دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۴ — شکفتگی ز می ناب تازگی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۵ — صراحیی که دم صبح قلقلی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۱ — درین محیط چو غواص هرکه ته دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۶ — به سینه هرکه تمنای نوگلی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۳ — خوشا کسی که ز عالم کناره ای دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۱ — فسرده دل نفس خونچکان نمی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۴ — عذار نوخط دلدار دیدنی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۲ — درین بهار به گلزار رفتنی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۷ — خوش آن که از دو جهان گوشه غمی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۰ — سیه دل از غم دنیا خطر نمی دارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۸ — چه باک حسن ز چشم پر آب می دارد؟
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۳ — ز بیم خار خورد در لباس دایم خون
- غزل شمارهٔ ۳۷۴۹ — چه باک دانه خال از گزند می دارد؟
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۸ — بیاض گردن او دست من ز کار برد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۹ — ز زیر تیغ تغافل شکیب من جان برد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۷ — چگونه جان ز تنم هجر سینه تاب برد؟
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۶ — به گرد تربت روشندلان دلیر مگرد
- غزل شمارهٔ ۳۷۵۵ — قدم به چشم من خاکسار نگذارد
- غزل شمارهٔ ۳۷۶۲ — فروغ روی تو چون از نقاب می گذرد
- غزل شمارهٔ ۳۷۶۱ — خوش آن که چون گل ازین باغ خنده رو گذرد
- غزل شمارهٔ ۳۷۶۰ — تو آن نه ای که ره از خود بدر توانی برد