ابن حسام خوسفی
زاده ۷۸۲ – درگذشته ۸۷۵ هجری قمری، خوسف
زندگی‌نامهٔ ابن حسام خوسفی
مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن بن شمس‌الدین محمد خوسفی شناخته شده به اِبنِ حِسام شاعر ایرانی زاده شده به سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف در منطقه قُهستان و در گذشته به سال ۸۷۵ هجری است. خاندان او تا نُه پشت اهل فضل و علم و ارشاد بوده‌اند؛ و نیای او شمس‌الدین زاهد، به پارسایی و عبادت معروف بوده‌است. وی به گفته دولتشاه سمرقندی «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دسته‌بیل نوشتی». آرامگاه وی در شهر خوسف از توابع بیرجند امروزی بر بلندای یک تپه و در کنار رودی و در میان دشت باصفایی واقع است. دیوان او شامل اشعاری در قالب‌های قصیده، ترجیع‌بند، مسمط و ترکیب‌بند است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار، خاوران‌نامه، رساله نثراللآلی، دلایل النبوة و نسب‌نامه اشاره کرد. او در قصیده از انوری، ظهیر فاریابی، خاقانی شروانی و سلمان ساوجی تأثیر گرفته‌است. از مهم‌ترین آثار او خاوران‌نامه است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. ابن حسام حلقه‌ای از حلقات ادبیات شیعی خراسان است و برخی دیگر از حلقه‌ها سلیمی تونی (م ۸۵۴) و آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری (م ۸۱۲) هستند. دیوان ابن حسام خوسفی توسط احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده‌است. (منبع: دیوان ابن حسام خوسفی نسخه سالک و احمدی بیرجندی) از آثار ابن حسام خوسفی، غزلیات و رباعیات او به همت آقای محمد ملکشاهی (و همکاری آقای احمد گلندی و سرکار خانم محدثه خاکسار در تایپ اشعار) تایپ شده و در گنجور در دسترس علاقمندان ادبیات قرار گرفته است.
آثار ابن حسام خوسفی
شعرهای ابن حسام خوسفی
- غزل شمارهٔ ۱۴۸ — طراز طرّهٔ مشکین پرشکن بشکن
- غزل شمارهٔ ۱۵۱ — بیا و معنی اسرار ما مشاهده کن
- غزل شمارهٔ ۱۵۰ — دهانش آرزوی تنگدستان
- غزل شمارهٔ ۱۴۷ — رخسار تو بی نقاب دیدن
- غزل شمارهٔ ۱۵۲ — ای خیال عارضت گلشن نگار چشم من
- غزل شمارهٔ ۱۴۹ — ترا که گفت که بر برگ گل کلاله فکن
- غزل شمارهٔ ۱۴۵ — چه افتادت ای ترک خرگاه من
- غزل شمارهٔ ۱۴۶ — ای قامت بلند تو عمر دراز من
- غزل شمارهٔ ۱۵۵ — دل را حضور نیست دمی بی حضور او
- غزل شمارهٔ ۱۵۳ — آن سرو ناز کو که ببوسیم پای او
- غزل شمارهٔ ۱۵۶ — دلم صید کردی بدان چشم آهو
- غزل شمارهٔ ۱۵۹ — نگار من که میان بسته‌ام به خدمت او
- غزل شمارهٔ ۱۵۸ — چون بلا نیست بی مشیَّت او
- غزل شمارهٔ ۱۶۰ — بلبل از شاخ گل زند هوهو
- غزل شمارهٔ ۱۵۷ — من مرغ آشیانه قسدم به دام تو
- غزل شمارهٔ ۱۵۴ — گران جانی مکن جانا و بشنو
- غزل شمارهٔ ۱۶۶ — کَالْبَدْر مَحیَّاک مِن الحُسْنِ تلآلآ
- غزل شمارهٔ ۱۶۷ — شبی به پیشِ تو خواهم نشست روی به روی
- غزل شمارهٔ ۱۶۸ — بت گلعذار اگر از ره کرمی به ما گذری کنی
- غزل شمارهٔ ۱۶۱ — ای به جبین و هر دو رخ زهره یکی و ماه دو
- غزل شمارهٔ ۱۶۵ — دلم به چشم تو آمد به دودمان سیاه
- غزل شمارهٔ ۱۶۲ — مپیچ در سر زلف و بنفشه تاب مده
- غزل شمارهٔ ۱۶۳ — شب است و خال تو اندر خیال چشم سیاه
- غزل شمارهٔ ۱۶۴ — نظری سوی به ما کن صنما گاه به گاه