ابن حسام خوسفی
زاده ۷۸۲ – درگذشته ۸۷۵ هجری قمری، خوسف
زندگی‌نامهٔ ابن حسام خوسفی
مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن بن شمس‌الدین محمد خوسفی شناخته شده به اِبنِ حِسام شاعر ایرانی زاده شده به سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف در منطقه قُهستان و در گذشته به سال ۸۷۵ هجری است. خاندان او تا نُه پشت اهل فضل و علم و ارشاد بوده‌اند؛ و نیای او شمس‌الدین زاهد، به پارسایی و عبادت معروف بوده‌است. وی به گفته دولتشاه سمرقندی «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دسته‌بیل نوشتی». آرامگاه وی در شهر خوسف از توابع بیرجند امروزی بر بلندای یک تپه و در کنار رودی و در میان دشت باصفایی واقع است. دیوان او شامل اشعاری در قالب‌های قصیده، ترجیع‌بند، مسمط و ترکیب‌بند است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار، خاوران‌نامه، رساله نثراللآلی، دلایل النبوة و نسب‌نامه اشاره کرد. او در قصیده از انوری، ظهیر فاریابی، خاقانی شروانی و سلمان ساوجی تأثیر گرفته‌است. از مهم‌ترین آثار او خاوران‌نامه است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. ابن حسام حلقه‌ای از حلقات ادبیات شیعی خراسان است و برخی دیگر از حلقه‌ها سلیمی تونی (م ۸۵۴) و آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری (م ۸۱۲) هستند. دیوان ابن حسام خوسفی توسط احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده‌است. (منبع: دیوان ابن حسام خوسفی نسخه سالک و احمدی بیرجندی) از آثار ابن حسام خوسفی، غزلیات و رباعیات او به همت آقای محمد ملکشاهی (و همکاری آقای احمد گلندی و سرکار خانم محدثه خاکسار در تایپ اشعار) تایپ شده و در گنجور در دسترس علاقمندان ادبیات قرار گرفته است.
آثار ابن حسام خوسفی
شعرهای ابن حسام خوسفی
- غزل شمارهٔ ۱۷۰ — مباد دیده روشن چو در نظر تو نباشی
- غزل شمارهٔ ۱۶۹ — تو را که درد نباشد به درد من نرسی
- غزل شمارهٔ ۱۷۲ — چون ذرّه به خورشید تو داریم هوایی
- غزل شمارهٔ ۱۷۶ — آن زلف مشَّوش وش اندر خم و تاب اولی
- غزل شمارهٔ ۱۷۵ — از نرگس خوش خواب تو در عین سیاهی
- غزل شمارهٔ ۱۷۱ — خوشا آن دل که جانانش تو باشی
- غزل شمارهٔ ۱۷۳ — شب وداع و غم هجر و درد تنهایی
- غزل شمارهٔ ۱۷۴ — بر گرد مه ز غالیه پرگار می‌کشی
- غزل شمارهٔ ۱۷۷ — ای روی تو آیینه انوار تجلّی
- غزل شمارهٔ ۱۷۸ — کدام زهد و چه تقوی که خالی از خللی
- رباعی شمارهٔ ۶ — آن رفته ز چشم و مانده در دل چونست
- رباعی شمارهٔ ۳ — بالای خوشت به سرو می ماند راست
- رباعی شمارهٔ ۴ — در خانه تو مزاج مرزنگوش است
- رباعی شمارهٔ ۵ — اسرار غم عشق بگنجینه ماست
- رباعی شمارهٔ ۱ — قاضی پسرش در رمضان خورد شراب
- رباعی شمارهٔ ۲ — ای خلعت فاستقم ببالای تو راست
- رباعی شمارهٔ ۷ — عنبر اثری ز فضله خامه توست
- رباعی شمارهٔ ۱۱ — زادی که ره دراز می باید رفت
- رباعی شمارهٔ ۱۲ — دائم ز ولایت ولی خواهم گفت
- رباعی شمارهٔ ۱۰ — فریاد که آن یار پسندیده برفت
- رباعی شمارهٔ ۱۳ — بلبل ز پی گل غزلی تر می‌گفت
- رباعی شمارهٔ ۹ — ایام نشاط و شادمانی بگذشت
- رباعی شمارهٔ ۱۴ — در خانه خود به کمترین مایه قوت
- رباعی شمارهٔ ۸ — خوش وقت بهار و سبزه و دامن کشت