ایرج میرزا
زاده ۱۲۹۰ – درگذشته ۱۳۴۴ هجری قمری، تبریز
زندگی‌نامهٔ ایرج میرزا
ایرج میرزا (زاده شده در پاییز سال ۱۲۵۲ یا ۱۲۵۳ شمسی در تبریز، درگذشته در ۲۲ اسفند ۱۳۰۴ شمسی در تهران) ملقب به «جلال‌الممالک» و «فخرالشعرا»، از جمله شاعران برجستهٔ ایرانی در عصر مشروطیت (اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی) و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود. او فرزند صدرالشعرا غلامحسین‌میرزا، نوهٔ ایرج پسر فتحعلی‌شاه و نتیجهٔ فتحعلی شاه قاجار بود. تحصیلاتش در مدرسهٔ دارالفنون تبریز صورت گرفت و در همان مدرسه مقدمات عربی و فرانسه را آموخت. وقتی امیرنظام گروسی مدرسهٔ مظفری را در تبریز تاسیس کرد، ایرج میرزا سمت معاونت آن مدرسه را یافت و در این سمت مدیریت ماهنامهٔ ورقه (نخستین نشریهٔ دانشجویی تبریز) را بر عهده گرفت. در نوزده سالگی لقب «ایرج ابن صدرالشعرا» یافت. لیکن به زودی از شاعری دربار کناره گرفت و به مشاغل دولتی مختلفی از جمله کار در وزارت فرهنگ (معارف آن زمان) پرداخت. سپس به استخدام ادارهٔ گمرک درآمد و پس از مشروطیت هم در مشاغل مختلف دولتی از جمله وزارت کشور در سمت فرماندار آباده و معاونت استانداری اصفهان خدمت کرد. ایرج میرزا در پی یک سکتهٔ قلبی در منزلی در تهران درگذشت. آرامگاه ظهیرالدوله خانهٔ ابدی ایرج میرزا شد. وی به زبان‌های ترکی، فارسی، عربی و فرانسه تسلط داشت و روسی نیز می‌دانست و خط نستعلیق را خوب می‌نوشت. ایرج میرزا در قالب‌های گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرندهٔ واژه‌ها و گفتارهای عامیانه است و اشعار او از جمله اشعار اثرگذار بر شعر دورهٔ مشروطیت بود.
آثار ایرج میرزا
شعرهای ایرج میرزا
- شمارهٔ ۳۵ — ای راد خدیوِ عدل‌پرور بنگر
- شمارهٔ ۳۷ - جواب وحید — ستوده طبع وحیدا رسید نامۀ تو
- شمارهٔ ۳۲ - وفات محمد علی شاه (۱۳۴۳ هق) — مخور غصّۀ بیش و کم در جهان
- شمارهٔ ۳۹ - اشک شیخ — نَعوذُ بِاللَّه از آن قطره‌های دیدهٔ شیخ
- شمارهٔ ۳۸ - بهشت و دوزخ — رسول دید که جمعی گسسته افسارند
- شمارهٔ ۳۴ - مهر مادر — رنج کشد مادر از جفای پسر لیک
- شمارهٔ ۳۳ - جذبۀ شیرازیان — حضرت شوریده اوستاد سخن‌سنج
- شمارهٔ ۳۶ - تصویر زن — بر سردر کاروان سرایی
- شمارهٔ ۴۱ - پیام به شیرازیان — استاد کُلّ فی الکُلّ شوریده است در شعر
- شمارهٔ ۴۳ - کار و بار — ندانم از چه به هر جا که لفظ کار آید
- شمارهٔ ۴۷ - تاریخ وفات عزیز علیا (۱۳۰۶ هق) — سود و زیان جهان دیده و سنجیده ایم
- شمارهٔ ۴۶ - وزیران دیدنی — وُزرا از چه دیده می‌نشوند
- شمارهٔ ۴۵ - رَم — یارب این عادت چه می‌باشد که اهل ملک ما
- شمارهٔ ۴۲ - انتقاد از سازندگان آرامگاه فردوسی — یک وجب ساخته آخر نشود قبرِ حکیم
- شمارهٔ ۴۴ - در رثای کلنل محمد تقی خان پسیان — دلم به حال تو ای دوست‌دار ایران سوخت
- شمارهٔ ۴۰ - هجو اسب — فرمانروای شرق که عمرش دراز باد
- شمارهٔ ۵۲ - هجو حاکم — این حاکم بی عُرضه به ما اهل خراسان
- شمارهٔ ۵۱ - فقیه — نشسته بود فقیهی به صدر مجلس درس
- شمارهٔ ۵۳ - قطعه — نصرت السلطنه دیوان عدالت را میر
- شمارهٔ ۵۰ - جواب تبریک شوریده — گفت شوریده به من تهینت عید ز فارس
- شمارهٔ ۵۵ - جهاد اکبر — شب در بساط احرار از التفات سردار
- شمارهٔ ۵۴ - مهر مادر — باز چون جوجه ماکیان بیند
- شمارهٔ ۴۹ - علت بی‌تابی نوزاد — هیچ می‌دانی تو هر طفلی که آید در جهان
- شمارهٔ ۴۸ - قطعه — قبض آقای کمال السلطنه است