سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۲۴ - شاعر مبارک هجو — من یکی شاعرم مبارک هجو
- شمارهٔ ۲۳ - چیستان — چو هاروت مرغی نگونسار چیست
- شمارهٔ ۲۰ - سوزنی از ابلهی چه کرد — سوزنی از ابلهی درید بسی مرز
- شمارهٔ ۲۱ - خر خمخانه — خر خمخانه لگد میزند از دور مرا
- شمارهٔ ۱۸ - خواجه امام — خواجه امام خطیب نوحی بادا
- شمارهٔ ۱۹ - مغز خر — مرا مغز خر داد خشدامنم
- شمارهٔ ۱۷ - علی بن ناصر — خجسته تاج معالی علی بن ناصر
- شمارهٔ ۲۲ - حنائی — دید حنائی به . . . یلر میل زن خویش
- شمارهٔ ۲۶ - چرا زن گرفتم — زن کردم ای ولی نعم از برای آن
- شمارهٔ ۳۱ - روی نیاز — سیر اولاد بوالفرج مسعود
- شمارهٔ ۲۷ - نجم دین — ای نجم دین به خط تو عثمان نداد سیم
- شمارهٔ ۲۵ - نی نی . . . لا . . . لا — هست از سفال جامه سیکی برآمده
- شمارهٔ ۳۲ — اگر آبی رحم در چشم دشمن
- شمارهٔ ۳۰ - نجم کلاهدوز — غلام طلعت نجم کلاهدوز منم
- شمارهٔ ۲۸ - من رمه بانم — از خرتر تا جرس گشاده زبانم
- شمارهٔ ۲۹ - میزبانی — به میزبانی نزدیک آن جگر بندم
- شمارهٔ ۳۴ - اینست خشم — بورک هندی بشد پشمینه پوش
- شمارهٔ ۳۵ - خر مغ — تاج خرقان به بخارا به لب جوی بشیر
- شمارهٔ ۴۰ - خرنامه — خر مطران که آخرت عمر است
- شمارهٔ ۳۷ - خاطر سوداپز — راحتی دارم بر منتخب الدین بثنا
- شمارهٔ ۳۳ - بمحشر از شهیدان خنیسم — مرا تلخی نباید دادن جان
- شمارهٔ ۳۹ — ممدوح نمایند بسی بار خدایان
- شمارهٔ ۳۶ - خاک خراسان — خاک خراسان و خاک مملکت چین
- شمارهٔ ۳۸ - بیماری یار — دمل درآمد آن سره یار مرا به . . . ون