محمد بن عمادالدین خراسانی
درگذشته ۸۰۰ هجری قمری، مشهد
زندگی‌نامهٔ ابن عماد
اِبْن‌ِ عِمادِ خُراسانى، علاءالدين محمد بن عمادالدين (درگذشته به سال ۸۰۰ قمری/ ۱۳۹۸ میلادی)، از شاعران پارسى‌گوی سدهٔ هشتم است. از اشارات کوتاه تذکره‌نویسان چنین برمی آید که اصل ابن عماد از خراسان و زادگاه او نیز آنجا بوده، ولی در شیراز اقامت داشته و اکثر اوقات خود را در این شهر گذرانده است. معلوم نیست که وی به کدام یک از مناطق خراسان تعلق داشته و در چه زمانی آن ناحیه را ترک کرده و به شیراز مهاجرت کرده است، ولی طول اقامت وی در شیراز موجب شده است که برخی او را شیرازی بپندارند. ابن عماد در بیشتر فنون سخن مهارت داشته و اشعار او مورد توجه سخندانان بوده است، چنانکه دولتشاه سمرقندی شیوایی کلام او را در غزل و قصیده ستوده است. ابن عماد اشعاری در مدح رسول اکرم(ص) و امامان(ع) سروده است که نشان از تشیع او دارد. اشعار او دارای مضامین عرفانی است و در غزلیات خود «ابن عماد» تخلص می‌کرده است. از آثار او روضة المحبين يا ده نامه است که به تصحیح استاد سعید نفیسی منتشر شده و به همت آقای سید محمدرضا شهیم در گنجور در دسترس قرار گرفته است. اين کتاب مانند «ده نامه»های ديگری که از عهد مغول به بعد رايج شد، منظومه‌ای است عاشقانه در بيان حالات عشق و نامه‌هايى که ميان عاشق و معشوق مبادله شده است. اين اثر در ۷۹۴ قمری (۱۳۲۹ میلادی) و در ۷۶۰ بيت به شکل مثنوی سروده شده و از زمان تأليف در ميان اهل ادب از اشتهار ويژه‌ای برخوردار بوده است. دولتشاه، از شهرت اين کتاب در زمان خود سخن مى‌گويد و کثرت نسخه‌های خطى آن در کتابخانه‌های جهان اين گفته را تأييد مى‌کند.
آثار ابن عماد
شعرهای ابن عماد
- بخش ۳۰ - فرد — برمن در وصل خویش بگشای
- بخش ۲۵ - فرد — وصلم نشود تو را میسر
- بخش ۳۱ - تمامی سخن — دردا که دل از غمت بفرسود
- بخش ۳۲ - پیغام بردن صبا نزد معشوق — چون باد نسیم نوبهاری
- بخش ۲۷ - با آمدن صبا از نزد معشوق — چون باد شنید این از آن ماه
- بخش ۲۶ - تمامی سخن — ای گمره دل ز دست داده
- بخش ۲۹ - غزل — در غصه هجر اگر بمیرم
- بخش ۲۸ - نامۀ پنجم از زبان عاشق — گو ای بت مهوش دل‌آرام
- بخش ۴۰ - فرد — بگذر ز جفا و ناز بگذار
- بخش ۳۸ - نامۀ هفتم از زبان عاشق — گو ای بت سرکش جفاکیش
- بخش ۳۹ - غزل — چشمم ز غمت پرآب تا کی
- بخش ۳۵ - فرد — هم قصه زلف ما فرو پیچ
- بخش ۳۳ - نامۀ ششم از زبان معشوق — کای غم‌زده ترک این هوس کن
- بخش ۳۴ - غزل — حقا که نیابی از لبم کام
- بخش ۳۶ - تمامی سخن — رخسارم اگر چه دل فروزد
- بخش ۳۷ - باز آمدن صبا از نزد معشوق — چون دید صبا که آن دل‌آزار
- بخش ۴۷ - فرد — شبهای جدایی‌ات شود روز
- بخش ۴۶ - غزل — خورشید وصال ما برآید
- بخش ۴۵ - نامۀ هشتم از زبان معشوق — گو ای شده مست بادۀ عشق
- بخش ۴۸ - تمامی سخن — ای غم‌زدۀ شکسته‌خاطر
- بخش ۴۱ - تمامی سخن — از درد دلم خبر نداری
- بخش ۴۲ - مثل — یک روز شنیده‌ام که بلبل
- بخش ۴۴ - جواب دادن معشوق — در حال که این حدیث دل‌سوز
- بخش ۴۳ - پیغام بردن صبا نزد معشوق — القصه چو این فغان و زاری