خیام نیشابوری
زاده ۴۳۹ – درگذشته ۵۲۶ هجری قمری، نیشابور
زندگی‌نامهٔ خیام
حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی مشهور به «خیام» فیلسوف و ریاضیدان و منجم و شاعر ایرانی در سال ۴۳۹ هجری قمری در نیشابور زاده شد. وی در ترتیب رصد ملکشاهی و اصلاح تقویم جلالی همکاری داشت. وی اشعاری به زبان پارسی و تازی و کتابهایی نیز به هر دو زبان دارد. از آثار او در ریاضی و جبر و مقابله رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مرکب منهما، و لوازم الامکنه را می‌توان نام برد. وی به سال ۵۲۶ هجری قمری درگذشت. رباعیات او شهرت جهانی دارد.
آثار خیام
شعرهای خیام
- رباعی ۴۰ — چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
- رباعی ۴۲ — * می‌پرسیدی که چیست این نقشِ مجاز
- رباعی ۴۵ — عالَم اگر از بهرِ تو می‌آرایند،
- رباعی ۴۸ — * پیری دیدم به خانهٔ خَمّاری
- رباعی ۴۳ — جامی‌ست که عقل آفرین می‌زندش
- رباعی ۴۹ — بسیار بگشتیم به گِرْدِ در و دشت
- رباعی ۴۴ — اجزای پیاله‌ای که درهم پیوست
- رباعی ۴۶ — از جملهٔ رفتگانِ این راهِ دراز
- رباعی ۴۷ — مِی خور که به زیرِ گِل بسی خواهی خفت
- رباعی ۵۳ — این کهنه رِباط را که عالم نام است
- رباعی ۵۲ — بر مَفْرشِ خاک خفتگان می‌بینم
- رباعی ۵۴ — آن قصر که بهرام در او جام گرفت
- رباعی ۵۵ — مرغی دیدم نشسته بر بارهٔ توس
- رباعی ۵۱ — ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
- رباعی ۵۶ — آن قصر که بر چرخ همی‌زد پهلو
- رباعی ۵۰ — ما لُعْبَتَکانیم و فلک لُعبَت‌باز
- رباعی ۵۷ — از تن چو برفت جان پاک من و تو
- رباعی ۶۱ — ابر آمد و زار بر سرِ سبزه گریست
- رباعی ۶۲ — چون ابر به نوروز رخِ لاله بشست،
- رباعی ۶۳ — هر سبزه که بر کنار جویی رُسته‌است،
- رباعی ۶۵ — دیدم به سرِ عمارتی مردی فرد
- رباعی ۵۸ — * هر ذره که بر روی زمینی بوده است
- رباعی ۶۴ — مِی خور که فلک بهر هلاک من و تو
- رباعی ۵۹ — ای پیرِ خردمند پِگَهْ‌تر برخیز