خیام نیشابوری
زاده ۴۳۹ – درگذشته ۵۲۶ هجری قمری، نیشابور
زندگی‌نامهٔ خیام
حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی مشهور به «خیام» فیلسوف و ریاضیدان و منجم و شاعر ایرانی در سال ۴۳۹ هجری قمری در نیشابور زاده شد. وی در ترتیب رصد ملکشاهی و اصلاح تقویم جلالی همکاری داشت. وی اشعاری به زبان پارسی و تازی و کتابهایی نیز به هر دو زبان دارد. از آثار او در ریاضی و جبر و مقابله رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مرکب منهما، و لوازم الامکنه را می‌توان نام برد. وی به سال ۵۲۶ هجری قمری درگذشت. رباعیات او شهرت جهانی دارد.
آثار خیام
شعرهای خیام
- رباعی ۶۰ — بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
- رباعی ۶۸ — زان کوزهٔ میْ که نیست در وی ضرری
- رباعی ۶۷ — بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی
- رباعی ۶۹ — * بر کوزه‌گری پریر کردم گذری
- رباعی ۷۰ — * هان کوزه‌گرا بپای اگر هشیاری
- رباعی ۷۱ — در کارگه کوزه‌گری کردم رای
- رباعی ۶۶ — بردار پیاله و سبو ای دلجو
- رباعی ۷۲ — این کوزه چو من عاشق زاری بوده است
- رباعی ۷۳ — در کارگهِ کوزه‌گری بودم دوش
- رباعی ۷۵ — مِی خوردن و شاد بودن آیین من است
- رباعی ۷۸ — * چون مُرده شوم، خاکِ مرا گُم سازید
- رباعی ۷۷ — امشب می جامِ یک مَنی خواهم کرد
- رباعی ۸۱ — روزی که نهالِ عمر من کنده شود،
- رباعی ۷۴ — گر من ز می مُغانه مستم، هستم
- رباعی ۷۶ — من بی مِی ناب زیستن نتْوانم
- رباعی ۷۹ — * چون درگذرم به باده شویید مرا
- رباعی ۸۰ — * چندان بخورم شراب، کاین بوی شراب
- رباعی ۸۴ — * آنان‌که اسیر عقل و تمییز شدند
- رباعی ۸۵ — * ای صاحب فتوا، ز تو پرکارتریم
- رباعی ۸۸ — گویند بهشت و حورعین خواهد بود
- رباعی ۸۹ — * گویند: بهشت و حور و کوثر باشد
- رباعی ۸۲ — * در پای اجل چو من سرافکنده شوم
- رباعی ۸۷ — * گویند که دوزخی بُوَد عاشق و مست
- رباعی ۸۳ — * یاران به موافقت چو دیدار کنید