ابن یمین فریومدی
زاده ۶۸۵ – درگذشته ۷۶۹ هجری قمری، فریومد
زندگی‌نامهٔ ابن یمین
امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زادۀ ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشتۀ ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف و شاعر قطعه‌سرای ایرانی است. پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود. سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان می‌دهد. با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آن‌که دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد. او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند. علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.
آثار ابن یمین
شعرهای ابن یمین
- شمارهٔ ٧۴۶ — بمال حاجت مردم بر آرای سره مرد
- شمارهٔ ٧۴٠ — ای صبا از بخت نیک ار اتفاق افتد ترا
- شمارهٔ ٧۴٢ — ای تو هر نقش که با خویش مصور کرده
- شمارهٔ ٧۴٣ — ای نسیم سپیده دم بگذر
- شمارهٔ ٧٣٩ — ای نسیمی ز لبت معجزه روح‌الله
- شمارهٔ ٧۴۵ — بینوائی و حفظ ناموسم
- شمارهٔ ٧۴۴ — افتخار آل یاسین سید سادات عصر
- شمارهٔ ٧۴١ — ای فلکقدری که دایم بر بساط حضرتت
- شمارهٔ ٧۵٠ — جفت گاوی را اگر خدمت کنی سالی سه ماه
- شمارهٔ ٧۴٧ — بحر دانش عماد دولت و دین
- شمارهٔ ٧۴٩ — جلال دولت و دین یونس ایکه جاه تر است
- شمارهٔ ٧۵١ — خدایگان فصیحان دهر ابن یمین
- شمارهٔ ٧۵٣ — دلا ز حال بد خود مکن جزع زنهار
- شمارهٔ ٧۵۴ — دل ابن یمین گرچه ز غصه خون همی گردد
- شمارهٔ ٧۴٨ — پدر که رحمت حق بر روان پاکش باد
- شمارهٔ ٧۵٢ — خواجه را بین کز برای حرص و بخل
- شمارهٔ ٧۵٩ — این قطعه را ابن یمین در جواب قطعه‌ای که شاعری ایرج نام فرستاده و فتوای او را در می خوردن پس از افطار در ماه رمضان پرسیده به همان وزن و قافیه سروده مصرع اول قطعه ایرج این است: خدایگان فصیحان دهر ابن یمین
- شمارهٔ ٧۶١ — صاحب عادل جلال ملک و دین دستور شرق
- شمارهٔ ٧۶٢ — صاحب صاحبقران والا علاء ملک و دین
- شمارهٔ ٧۵۶ — دی معرف به پیش آصف عهد
- شمارهٔ ٧۵۵ — دی یکی گفت کابن یمین
- شمارهٔ ٧۵٧ — روزی ز بهر تجربه بگرفتم آینه
- شمارهٔ ٧۵٨ — ز آستانه جاه و جلال خسرو عهد
- شمارهٔ ٧۶٠ — شرف دولت و دین زبده اصحاب کرم