میلی
درگذشته ۹۸۴ هجری قمری، مشهد
زندگی‌نامهٔ میلی
میرزا قلی میلی مشهدی یا هروی متخلص به «میلی» از شاعران مکتب وقوع است. از تاریخ تولد وی اطلاعی در دست نیست ولی می‌دانیم که در جوانی به سال ۹۸۳ یا ۹۸۴ قمری چشم از جهان پوشیده است. این سخنور را گاه به هرات هم منسوب داشته‌اند که در دورهٔ صفویان مرکز خراسان و محل تجمع فضلا، شعرا و هنرمندان بوده است ولی بیشتر تذکره‌های معتبر عصری، وی را مشهدی‌الاصل نوشته‌اند. برخی نیز تنها به ذکر این نکته که از طایفۀ تکلّو یا ترک بوده است، بسنده کرده یا نام زادگاهش را فروگذاشته‌اند. میلی مشهدی بسیار سفر کرده است: از مشهد به سبزوار، از آنجا به دارالسلطنهٔ قزوین ، سپس به گیلان، بعد از آن به خراسان، نهایتاً به هند رفته است و به مداحیِ حاکمانِ کوچک و بزرگ عمر گذرانیده است. گویا «او را با خواجه حسین ثنایی و غزالی و وحشی و ولی مشاعرات و مباحثات در ایران و هند بوده …». دستِ آخر هم یکی از همان ممدوحان -نورنگخان، از گماشتگانِ جلال الدین اکبرشاهِ گورکانی- میلی را زهر خورانده است. همان زمان جسدِ او را به مشهد آورده‌اند. گورِ او در «حدود صدمتری شمال شرقی ساختمان ایستگاه راه آهن مشهد» بوده است که در توسعهٔ راه‌آهن مشهد تخریب شد. در سال‌های اخیر نیز استاد فقید، محمد قهرمان اشعار او را جمع‌آوری و تصحیح کرد و همراه با شرح‌حال وی با عنوان «دیوان میلی مشهدی (از گویندگان مکتب وقوع)» چاپ کرد.
آثار میلی
شعرهای میلی
- شمارهٔ ۵۴ — بس که پیشت عاشق از جام حجاب از دست رفت
- شمارهٔ ۵۱ — غافل به من رسید و وفا را بهانه ساخت
- شمارهٔ ۵۲ — میا به پرستش من، چون امید صحت نیست
- شمارهٔ ۵۵ — گشاد مهره دل زین بساط بر طرف است
- شمارهٔ ۴۹ — جفای او من بی‌تاب را به جا نگذاشت
- شمارهٔ ۵۰ — اگر کسی سبب وصل یار من شده است
- شمارهٔ ۵۶ — در کعبتین عشق تو نقش مراد نیست
- شمارهٔ ۵۳ — وه که بر هر سر ره بی‌سر و پایی دگر است
- شمارهٔ ۶۳ — به دل امید بهبودی نمانده‌ست
- شمارهٔ ۶۰ — باز تیر مژه بر جان بلاکش زد و رفت
- شمارهٔ ۵۷ — با غیر رسیدیّ و ز غیرت جگرم سوخت
- شمارهٔ ۶۲ — چون صبا راه به خاک من غمناک انداخت
- شمارهٔ ۶۴ — آن غمزه در صف مژهٔ خشمگین نشست
- شمارهٔ ۵۹ — از حریم وصل، مهجورم نمی‌بایست داشت
- شمارهٔ ۵۸ — دل به جان آمده از عشق نهان، یار کجاست
- شمارهٔ ۶۱ — ای مرغ دلم فاخته سرو بلندت
- شمارهٔ ۶۵ — آنکه کاری غیر آزار دل زاری نیافت
- شمارهٔ ۶۶ — امشب که گوشه اجلم منزل آمده‌ست
- شمارهٔ ۶۹ — رقیب بهر چه پیدا به رهگذار تو نیست
- شمارهٔ ۶۸ — گویم چو حال خود به تو، تغییر حال چیست
- شمارهٔ ۶۷ — نه شبنم بر زمین از یاسمین ریخت
- شمارهٔ ۷۰ — ترا با کس هوای همدمی نیست
- شمارهٔ ۷۱ — کجا نظر به من آن شوخ خشمگین انداخت؟
- شمارهٔ ۷۲ — چمن کز گل و غنچه بویی نداشت