حکیم نزاری قهستانی
زاده ۶۴۵ – درگذشته ۷۲۱ هجری قمری، فوداج
زندگی‌نامهٔ حکیم نزاری
حکیم سعد الدین پسر شمس الدین پسر محمد نِزاری فوداجی بیرجندی قُهستانی در سال ۶۴۵ هجری قمری در روستای فوداج بیرجند به دنیا آمد. وی پس از پایان تحصیلات مقدماتی خود در بیرجند و قاین، به مطالعه ادبیان و علوم متداول زمان خود در قهستان پرداخت. او از جوانی به دیوانی (=کار دولتی) روی آورد. در سال ۶۷۸ هجری قمری به آذربایجان، اران، گرجستان، ارمنستان و باکو رفت و پس از دو سال به قهستان بازگشت و به خدمت امرای خاندان کرت درآمد. اما معاندان وی، ملوک کرت را بر وی برانگیختند تا جایی که معزول شد و اموالش مصادره گشت. نزاری سالهای پایان عمر خود را به انزوا گذراند و به شغل کشاورزی پرداخت. در نام وی و پدرش در برخی منابع اختلاف وجود دارد. وی دارای ۳ فرزند پسر بود که یکی از آنها در عنفوان جوانی در گذشت. حکیم نزاری در سال ۷۲۱ قمری چشم از جهان بسته است. آرامگاه وی در بیرجند و در خیابانی که به نام و افتخار او نامگذاری شده، واقع است. بسیاری از شعرا و نویسندگان از آن جمله جامی، شاعر و عارف نامدار سده نهم برخی از اشعار حافظ را متأثر از اشعار حکیم نزاری میدانند و به عبارت دیگر معتقدند که حافظ از شیوه نزاری پیروی کرده است. نزاری هم عصر سعدی بوده است. در کتاب تاریخ آل یاسر مشهور به حسامی واعظ، ضمن بیان هم عصری حکیم نزاری با سعدی آمده است که این دو با هم در شیراز و بیرجند صحبت داشته‌اند و شیخ یکی دو نوبت به عشق صحبت با او از شیراز به بیرجند آمده و ذکر او را در منظومات خود آورده است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار،سفرنامه، ادب نامه، دستورنامه، مناظره شب و روز و ازهر و مزهر اشاره کرد. آثار حکیم نزاری قهستانی به همت جمعی از شاعران جوان بیرجند به سرپرستی و پیگیری آقای مصطفی علیزاده و با استفاده از «متن انتقادی دیوان حکیم نزاری قهستانی بر اساس ده نسخه: نه نسخه خطی معتبر کهنسال و متن ماشین شده رسالهٔ دکتری دکتر سید علی‌رضا مجتهدزاده؛ به جمع و تدوین و مقابله و تصحیح و تحشیه و تعلیق و دیباچه مظاهر مصفا؛ به نفقه و اهتمام محمود رفیعی. تهران، انتشارات علمی» در گنجور در دسترس علاقمندان قرار گرفته است. منظومه‌های مثنوی روز و شب و سفرنامه به همت آقای سید محمدرضا شهیم اضافه شده است.
آثار حکیم نزاری
شعرهای حکیم نزاری
- شمارهٔ ۳۱۹ — علم الله که دگر طاقت هجرانم نیست
- شمارهٔ ۳۲۰ — مرا به صبر نمودن ، ثبات ممکن نیست
- شمارهٔ ۳۱۳ — ما را اگر عدو بکشد هیچ باک نیست
- شمارهٔ ۳۱۶ — جام می پر کن که جز جام می ام انجام نیست
- شمارهٔ ۳۱۷ — بی تو ای آرام جان یک ساعتم آرام نیست
- شمارهٔ ۳۱۵ — می ده که در خواص کم از سلسبیل نیست
- شمارهٔ ۳۱۴ — اگر دوست با ما بود باک نیست
- شمارهٔ ۳۱۸ — محنت سرای دهر چو جای مقام نیست
- شمارهٔ ۳۲۲ — تو را سری که به پیمان من درآری نیست
- شمارهٔ ۳۲۵ — ای جا که منم تا به خرابات بسی نیست
- شمارهٔ ۳۲۳ — رهِ عشّاق سپردن به دل آزاری نیست
- شمارهٔ ۳۲۴ — خوش تر از عشق پرستی به جهان کاری نیست
- شمارهٔ ۳۲۸ — یک نفس خیل خیال از نظرم خالی نیست
- شمارهٔ ۳۲۷ — گر تو بر کشتن من حکم کنی باکی نیست
- شمارهٔ ۳۲۶ — ای هم نفسان لایق من هم نفسی نیست
- شمارهٔ ۳۲۱ — کیست کز سودای تو از خان و مان آواره نیست
- شمارهٔ ۳۳۴ — رجب آمد سه ماه باید داشت
- شمارهٔ ۳۳۵ — مرا ز دوست به زنجیر باز نتوان داشت
- شمارهٔ ۳۳۶ — رمضان سلّمه الله به سلامت بگذشت
- شمارهٔ ۳۳۱ — شب فراق که را طاقت شکیبایی ست
- شمارهٔ ۳۳۲ — آه و واویلا کم برگ شکیبایی نیست
- شمارهٔ ۳۳۳ — هر کجا بی دلی و برناییست
- شمارهٔ ۳۲۹ — هر چه نسیه ست جز خیالی نیست
- شمارهٔ ۳۳۰ — ایبها العشّاق این کار به آسانی نیست