دفتر سوم — سلسلةالذهب جامی

جامی / سلسلةالذهب

فهرست شعرها

• بخش ۱ - مقدمه — حمد ایزد نه کار توست ای دل
• بخش ۲ - این معدلت نامه ایست متحف به سلاطین که سلاله طین فطرت آدم اند و لهوی را که آخر آن فناست و آن شغل به زخارف دنیاست از دل ایشان بیرون برده اند و صورت عافیت از آن بلا را عاقبت خیر ایشان کرده که حرز خلد ملکهم حاشیه صحیفه روزگار ایشان باد و دعای دام — بعد حمد حق و درود نبی
• بخش ۳ - قصه قاصد فرستادن قیصر روم به نوشیروان تا معلوم کند که با وی در چه مقام است درصدد صلح است یا در معرض جنگ و انتقام است — قیصر روم سوی نوشیروان
• بخش ۱۰ - در کلمه عدل، عین که چون چشم بر سر آمده است مفتوح است و دال که چون دل در درون قرار گرفته ساکن یعنی باید که صاحب عدل را علی الدوام چشم بصر و بصیرت به حال رعایا مفتوح بود و اغماض از آن جایز نه و دل او از تظلم مظلومان در مرکز عدل آرمیده و جنبش و — شاه باید که چشم باز بود
• بخش ۶ - پیغام فرستادن سلطان به پادشاه روم که اگر چه من بنده زاده ام اما قرار مملکت بر این وجه داده ام که هیچ قوی بازو را مجال آن نمانده است که دست تطاول به مال ضعیفی دراز کند و اگر ناگاه دراز دستی واقع شود به موجب فرموده من بود و انصاف دادن پادشاه رو — شاه غزنین چو واقفی ز علوم
• بخش ۵ - ظلم پادشاه چون سیلی حبیب است که هر چند سخت آید سست نماید و ظلم دیگران چون مشت پراکنده رقیب که هر چند سست نماید سخت آید — ای به شاهی کشیده سر به سپهر
• بخش ۷ - عادل که از حرف عین چشم عالمی بر وی است و از دال و لام دل جهانیش در پی آن به که در همه چشم ها خود را نغز نماید و به همه دل ها نیکو درآید در نغز کاری پیشوایی باشد و در نیکوکرداری راهنمایی — اهل عالم نه پیرو خردند
• بخش ۹ - حکایت پیر دهقان و خم پر خوشه گندم یافتن وی و تفحص نمودن پادشاه که آن در کدام تاریخ بوده است — در زمان گذشته دهقانی
• بخش ۸ - حکایت آن پادشاه صاحب شکوه که با سپاه انبوه به پای دیوار بستانی که شاهد نار پستان درخت انار سر از دیوار برکرده بود گذشت نه هیچ کس به وی چشم خیانت باز کرد و نه دست تصرف دراز — در خزان عدل پیشه سلطانی
• بخش ۱۱ - حکایت بیوه زنی از نسا و باورد که سخنی درشت پرداخت و سلطان محمود را گرم ساخت و به سخنی دیگر نرم گردانید و به سر حد دادخواهی رسانید — پیش سلطان عاقبت محمود
• بخش ۴ - پایه دعاگویی جناب خداوندگاری چنان بلند است که مادام که قلم بلند بالا پای بر قبه قصر قصه قیصر و کنگر ایوان داستان نوشیروان ننهاد سر او به آن نرسید لاجرم سر کرده و سر بر آن درآورده همواره این رقم می زند که سایه دولتش پاینده باد و آفتاب معدلتش ت — کاش نوشیروان کنون بودی
• بخش ۱۲ - چون حرف نخست از ظالم برود جز سه حرف الم نماند این اشارت به آن است که چون سر به گریبان عدم در خواهد کشید جز الم چیزی نخواهد دید و لفظ سیاست که متضمن سه حرف یاس است مبنی از آن معنی است که می باید که سیاست ظالم متضمن یاس کلی وی بود از ارتکاب مظ — معدلت سیر تا جهاندارا
• بخش ۱۸ - در بیان آنکه شهوت که به وایه طبع و کام نفس گرفتاری است دون پایه دولت سلطنت و جهانداری است — دل شه چون هوا پرست بود
• بخش ۱۵ - حکایت غازان که از برای یک توبره کاه آتش در خرمن ظالمی انداخت و از پرتو آن عالمی را روشن ساخت — سرور خیل غازیان غازان
• بخش ۱۶ - حکایت هرمز بن کسری و منادی فرمودن وی سپاه را که به کشت کس درمیایید و بریدن گوش آن کس که آن منادی را گوش نکرد — پور کسری که داشت هرمز نام
• بخش ۱۴ - به خواب دیدن عبدالله عمر رضی الله عنهما بعد از دوازده سال پدر خود را و خبر دادن وی از مناقشه در حساب و مضایقه در حقوق عباد — دید پور عمر به چشم خیال
• بخش ۱۷ - حکایت پادشاهی که گوش وی گرفته بود و سامعه وی خلل پذیرفته و بر ناشنیدن آواز دادخواهان و سؤال محتاجان تأسف می خورد و اظهار تلهف می کرد — بر در بارگاه یا سر راه
• بخش ۱۳ - حکایت پیر زالی که راه بر سنجر گرفت و از بیراهی یک دو ظالم دادخواهی کرد و ظلم ایشان را از راه برداشت — بود در مرو شاهجان زالی
• بخش ۱۹ - حکایت شبروی محمود غزنوی و از هر کس خبر بدی و نیکی خود پرسیدن و از بدی بریدن و بر نیکی آرمیدن — شب که رهبان دیر شماسی
• بخش ۲۶ - حکایت معامله و مقاوله حکم با زن — زد حکیمی به حکم جود قدم
• بخش ۲۵ - گفتار در فضیلت جود و کرم — پیش سوداییان تخت و جلال
• بخش ۲۷ - حکایت رحم کردن نوشیروان بر آن پیرزن ناتوان که به کوزه ای نادرست دست و روی خود می شست — خواست تا آفتابه زر خویش
• بخش ۲۲ - رسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم به گروهی و از ایشان پرسیدن که در چه کارید و جواب گفتن ایشان — در رهی می گذشت پیغمبر
• بخش ۲۱ - در بیان غضب که آتش طبع افروختن است و خرمن دین و دنیا سوختن — به غضب جان هیچ کس مخراش
• بخش ۲۴ - حکایت آن ساقی که در مجلس نوشیروان گستاخی کرد و عفو کردن نوشیروان آن گستاخی را از وی — بشنو این قصه را که نوشروان
• بخش ۲۳ - حکایت شکایت آن پادشاه از استیلای صفت غضب بر وی پیش آن حکیم و معالجه فرمودن حکیم آن را — بود شاهی به فضل و دانش و رای
• بخش ۲۰ - حکایت دعا کردن پادشاه ترمذ که تا از کنیزکی که به محبت وی از تدبیر ملک بازمانده بود خلاصی یابد — شاه ترمذ کنیزکی زیبا
• بخش ۳۴ - حکایت امیر خوارزمی که ظلم و فسق خود را به شریعت راست کردی — بود پیری به خطه خوارزم
• بخش ۳۰ - گفتار در مذمت بخل — بخل قفلیست بر خزینه شاه
• بخش ۳۵ - حکایت محتسب بغداد که منکر پیش او معروف بود و معروف در نظر او منکر می نمود — حاجیان را به وقت حج افتاد
• بخش ۲۸ - حکایت سنجر و بخشیدن منقل پر لعل و گوهر — سنجر بن ملکشه آن شه راد
• بخش ۲۹ - قصه حاتم و آن بند از پای اسیری گشادن و بر پای خود نهادن — حاتم آن بحر جود و کان عطا
• بخش ۳۱ - حکایت آنچه رسول صلی الله علیه و سلم در حق آن زن بخیل گفته است — شد به پیش رسول بیوه زنی
• بخش ۳۳ - گفتار در بیان آنکه پادشاهان را از دو کس گریز نیست عالمی که کار دین وی سازد و وزیری که کار دنیای وی پردازد — شاه را چاره نیست از دو نفر
• بخش ۳۲ - حکایت پسر یحیی برمکی و صفت بخل وی — داشت یحیای برمکی پسری
• بخش ۳۷ - حکایت آن بد سرشت که به صاحب عباد نامه نوشت که فلان مالدار مرده است و از وی مال خطیر مانده و بجز یک طفل صغیر وارثی ندارد و جواب نوشتن صاحب عباد به وی — ابن عباد آن بری ز عناد
• بخش ۳۹ - حکایت سیاست یعقوب سلطان آن عوان شیرازی را — بود یعقوب بن حسن شاهی
• بخش ۳۶ - در بیان آنکه همچنان که پادشاهان را از دانشمندان خوب گفتار نیک کردار ناچار است از وزیر مشیر به رعایت رعایا و عنایت به کافه برایا ناگزیر است — شاه را آنچنان که نیست گزیر
• بخش ۴۲ - گفتار در احتیاج به طبیب که حفظ صحت به رأی وی منوط است و معالجه مرض به تدبیر وی مشروط — دل بود اوستاد کارگزار
• بخش ۴۰ - گفتار در احتیاج پادشاهان در مراحل امید و هراس به حکیمان فلک پیمای و منجمان ستاره شناس — هر چه بینی به زیر چرخ کبود
• بخش ۴۳ - امام شافعی رضی الله عنه فرموده است که می بایستی طبیب اسلامیان دانایان پارسا بودی نه یهود و ترسا — شافعی آن امام مطلبی
• بخش ۴۱ - حکایت نظام الملک و منجم موصلی — بود در دولت نظام الملک
• بخش ۳۸ - نصیحتی منجی از فضیحت و ملامت مفضی به سلامت — بشنو ای خواجه این حکایت را
• بخش ۴۹ - مقاوله شاعر مادح با خواجه ممدوح — شاعری را به خواجه ممدوح
• بخش ۴۶ - گفتار در تعریف و توصیف شعر و تقسیم آن به دو قسم متقابل که یکی آسایش جانست و دیگری کاهش دل — شعر چه بود نوای مرغ خرد
• بخش ۴۷ - اشارت به بعضی از شعرای ماتقدم که از سلاطین پیشین تربیت ها یافتند و نام اینان به واسطه مدایح آنان بر صحیفه روزگار بماند — حبذا شاعران مدحت سنج
• بخش ۵۰ - حکایت منت نهادن سفله بازاری با عارف از لباس ذل طمع عاری — عارفی بود در زمین هری
• بخش ۴۴ - قصه آن طبیب که آفت رسیده ای را بی وجود اسباب معالجه کرد — به یکی از ملوک سامانی
• بخش ۵۱ - خاتمه کتاب — جامی از شعر و شاعری باز آی
• بخش ۴۵ - معالجه کردن ابوعلی سینا آن صاحب ماخولیا را که طبیبان از معالجه وی عاجز مانده بودند — بود در عهد بوعلی سینا
• بخش ۴۸ - گشادن عنصری به یک دو بیتی گرهی را که از بریدن زلف ایاز بر دل محمود افتاده بود و آن دو بیت این است: — «گر عیب سر زلف بت از کاستن است