ابن حسام خوسفی
زاده ۷۸۲ – درگذشته ۸۷۵ هجری قمری، خوسف
زندگی‌نامهٔ ابن حسام خوسفی
مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن بن شمس‌الدین محمد خوسفی شناخته شده به اِبنِ حِسام شاعر ایرانی زاده شده به سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف در منطقه قُهستان و در گذشته به سال ۸۷۵ هجری است. خاندان او تا نُه پشت اهل فضل و علم و ارشاد بوده‌اند؛ و نیای او شمس‌الدین زاهد، به پارسایی و عبادت معروف بوده‌است. وی به گفته دولتشاه سمرقندی «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دسته‌بیل نوشتی». آرامگاه وی در شهر خوسف از توابع بیرجند امروزی بر بلندای یک تپه و در کنار رودی و در میان دشت باصفایی واقع است. دیوان او شامل اشعاری در قالب‌های قصیده، ترجیع‌بند، مسمط و ترکیب‌بند است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار، خاوران‌نامه، رساله نثراللآلی، دلایل النبوة و نسب‌نامه اشاره کرد. او در قصیده از انوری، ظهیر فاریابی، خاقانی شروانی و سلمان ساوجی تأثیر گرفته‌است. از مهم‌ترین آثار او خاوران‌نامه است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. ابن حسام حلقه‌ای از حلقات ادبیات شیعی خراسان است و برخی دیگر از حلقه‌ها سلیمی تونی (م ۸۵۴) و آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری (م ۸۱۲) هستند. دیوان ابن حسام خوسفی توسط احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده‌است. (منبع: دیوان ابن حسام خوسفی نسخه سالک و احمدی بیرجندی) از آثار ابن حسام خوسفی، غزلیات و رباعیات او به همت آقای محمد ملکشاهی (و همکاری آقای احمد گلندی و سرکار خانم محدثه خاکسار در تایپ اشعار) تایپ شده و در گنجور در دسترس علاقمندان ادبیات قرار گرفته است.
آثار ابن حسام خوسفی
شعرهای ابن حسام خوسفی
- غزل شمارهٔ ۷۷ — قول مطرب دل من دوش به راهی زد و برد
- غزل شمارهٔ ۷۳ — جز خم زلفت دلم پناه ندارد
- غزل شمارهٔ ۷۸ — خط مشکین که بر گرد رخت چون عود می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۸۰ — مژده ای دل مر ترا کآرامش جان می‌رسد
- غزل شمارهٔ ۷۴ — عارض تو چون خط سیاه برآرد
- غزل شمارهٔ ۷۹ — ما را به جای آب اگر از دیده خون رود
- غزل شمارهٔ ۷۵ — یاد لبت کنم دهنم پرشکر شود
- غزل شمارهٔ ۷۶ — اگر ساقی به بزم ما قلندر وار بنشیند
- غزل شمارهٔ ۸۳ — زیاده می کند آن چشم پرخمار خمار
- غزل شمارهٔ ۸۲ — گرملک بنگرد آن چشم خوش و لعل لذیذ
- غزل شمارهٔ ۸۴ — خطت مشکست و خالت عتبر تر
- غزل شمارهٔ ۸۶ — ای ز بی‌غمخواریت هردم دلم غمخواره‌تر
- غزل شمارهٔ ۸۸ — زبس که می کند آن چشم فتنه بر من ناز
- غزل شمارهٔ ۸۱ — خط تو دایره ی مشک گرد ماه کشید
- غزل شمارهٔ ۸۵ — ای اهل درد را ز تو هر دم غمی دگر
- غزل شمارهٔ ۸۷ — دلم فدای تو باد ای نسیم عنبر بیز
- غزل شمارهٔ ۸۹ — می بیارید که ایام بهار است امروز
- غزل شمارهٔ ۹۶ — دوش از فراغ روی تو با روی سندروس
- غزل شمارهٔ ۹۱ — چو زلف دوست بباید شبی سیاه و دراز
- غزل شمارهٔ ۹۲ — شیخ را صومعه در رهن شراب است امروز
- غزل شمارهٔ ۹۳ — بیا به میکده بفروش خرقهٔ ناموس
- غزل شمارهٔ ۹۴ — خبری جان دل ز جانان پرس
- غزل شمارهٔ ۹۵ — دلا رعنایی سرو از چمن پرس
- غزل شمارهٔ ۹۰ — آتش مهرتو در سینه نهان است هنوز