دفتر سوم — مثنوی معنوی مولانا

مولانا / مثنوی معنوی

فهرست شعرها

• بخش ۶ - امر حق به موسی علیه السّلام که مرا به دهانی خوان کی بدان دهان گناه نکرده‌ای — گفت ای موسی ز من می‌جو پناه
• بخش ۹ - قصهٔ اهل سبا و طاغی کردن نعمت ایشان را و در رسیدن شومی طغیان و کفران در ایشان و بیان فضیلت شکر و وفا — تو نخواندی قصهٔ اهل سبا
• بخش ۳ - بقیهٔ قصهٔ متعرضان پیل‌بچگان — هر دهان را پیل بویی می‌کند
• بخش ۵ - بیان آنک خطای محبان بهترست از صواب بیگانگان بر محبوب — آن بلال صدق در بانگ نماز
• بخش ۷ - بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است — آن یکی الله می‌گفتی شبی
• بخش ۱۲ - بقیهٔ داستان رفتن خواجه به دعوت روستایی سوی ده — شد ز حد هین باز‌گرد ای یار گُرد
• بخش ۴ - بازگشتن به حکایت پیل — گفت ناصح بشنوید این پند من
• بخش ۸ - فریفتن روستایی شهری را و به دعوت خواندن، به لابه و الحاح بسیار — ای برادر بود اندر ما مضیٰ
• بخش ۱۰ - جمع آمدن اهل آفت هر صباحی بر در صومعهٔ عیسی علیه السلام جهت طلب شفا به دعای او — صومعهٔ عیسی‌ست خوان اهل دل
• بخش ۱ - سر آغاز — ای ضیاء الحق حسام الدین بیار
• بخش ۲ - قصهٔ خورندگان پیل‌بچه از حرص و ترک نصیحت ناصح — آن شنیدی تو که در هندوستان
• بخش ۱۱ - باقی قصهٔ اهل سبا — آن سبا ز اهل صبا بودند و خام
• بخش ۱۴ - قصهٔ اهل ضروان و حیلت کردن ایشان تا بی زحمت درویشان باغها را قطاف کنند — قصهٔ اصحاب ضروان خوانده‌ای
• بخش ۲۱ - آمن بودن بلعم باعور کی امتحانها کرد حضرت او را و از آنها روی سپید آمده بود — بلعم باعور و ابلیس لعین
• بخش ۲۰ - چرب کردن مرد لافی لب و سبلت خود را هر بامداد به پوست دنبه و بیرون آمدن میان حریفان کی من چنین خورده‌ام و چنان — پوست دنبه یافت شخصی مستهان
• بخش ۱۹ - افتادن شغال در خُم رنگ و رنگین شدن و دعوی طاوسی کردن میان شغالان — آن شغالی رفت اندر خُمّ رنگ
• بخش ۲۴ - تفسیر وَ لَتَعْرِفَنَّهُم في لَحْنِ القَوْلِ — گفت یزدان مر نبی را در مساق
• بخش ۲۳ - تشبیه فرعون و دعوی الوهیت او بدان شغال کی دعوی طاوسی می‌کرد — همچو فرعونی مرصع کرده ریش
• بخش ۲۲ - دعوی طاوسی کردن آن شغال کی در خم صباغ افتاده بود — و آن شغال رنگ‌رنگ آمد نهفت
• بخش ۱۶ - رفتن خواجه و قومش به سوی ده — خواجه و بچگان جهازی ساختند
• بخش ۱۷ - نواختن مجنون آن سگ را کی مقیم کوی لیلی بود — همچو مجنون کاو سگی را می‌نواخت
• بخش ۱۳ - دعوت باز بطان را از آب به صحرا — باز گوید بط را کز آب خیز
• بخش ۱۵ - روان شدن خواجه به سوی ده — خواجه در کار آمد و تجهیز ساخت
• بخش ۱۸ - رسیدن خواجه و قومش به ده و نادیده و ناشناخته آوردن روستایی ایشان را — بعد ماهی چون رسیدند آن طرف
• بخش ۲۷ - به میدان خواندن بنی اسرائیل برای حیلهٔ ولادت موسی علیه السلام — ای اسیران سوی میدانگه روید
• بخش ۲۹ - بازگشتن فرعون از میدان به شهر شاد بتفریق بنی اسرائیل از زنانشان در شب حمل — شه شبانگه باز آمد شادمان
• بخش ۳۰ - جمع آمدن عمران به مادر موسی و حامله شدن مادر موسی علیه‌السلام — شب برفت و او بر آن درگاه خفت
• بخش ۲۶ - قصهٔ خواب دیدن فرعون آمدن موسی را علیه السلام و تدارک اندیشیدن — جهد فرعونی چو بی توفیق بود
• بخش ۲۸ - حکایت — همچنان کاینجا مغول حیله‌دان
• بخش ۳۲ - ترسیدن فرعون از آن بانگ — این صدا جان مرا تغییر کرد
• بخش ۳۱ - وصیت کردن عمران جفت خود را بعد از مجامعت کی مرا ندیده باشی — وا مگردان هیچ ازینها دم مزن
• بخش ۳۵ - بوجود آمدن موسی و آمدن عوانان به خانهٔ عمران و وحی آمدن به مادر موسی کی موسی را در آتش انداز — خود زن عمران که موسی برده بود
• بخش ۳۴ - خواندن فرعون زنان نوزاده را سوی میدان هم جهت مکر — بعدِ نُه مَه شَه برون آورد تخت
• بخش ۳۳ - پیدا شدن استارهٔ موسی علیه السلام بر آسمان و غریو منجمان در میدان — بر فلک پیدا شد آن استاره‌اش
• بخش ۳۶ - وحی آمدن به مادر موسی کی موسی را در آب افکن — باز وحی آمد که در آبش فکن
• بخش ۲۵ - قصهٔ هاروت و ماروت و دلیری ایشان بر امتحانات حق تعالی — پیش ازین زان گفته بودیم اندکی
• بخش ۴۱ - جواب موسی فرعون را — گفت موسی این مرا دستور نیست
• بخش ۴۰ - پاسخ فرعون موسی را علیه السلام — گفت فرعونش ورق درحکم ماست
• بخش ۳۹ - جواب موسی فرعون را در تهدیدی کی می‌کردش — گفت با امرِ حقم اِشراک نیست
• بخش ۴۲ - جواب فرعون موسی را و وحی آمدن موسی را علیه‌السلام — گفت نه نه مهلتم باید نهاد
• بخش ۴۶ - جواب گفتن ساحر مرده با فرزندان خود — گفتشان در خواب کای اولاد من
• بخش ۴۴ - فرستادن فرعون به مداین در طلب ساحران — چونک موسی بازگشت و او بماند
• بخش ۴۵ - خواندن آن دو ساحر پدر را از گور و پرسیدن از روان پدر حقیقت موسی علیه السلام — بعد از آن گفتند ای مادر بیا
• بخش ۳۸ - تهدید کردن فرعون موسی را علیه السلام — گفت فرعونش چرا تو ای کلیم
• بخش ۴۷ - تشبیه کردن قرآن مجید را به عصای موسی و وفات مصطفی را علیه السلام نمودن بخواب موسی و قاصدان تغییر قرآن را با آن دو ساحر بچه کی قصد بردن عصا کردند چو موسی را خفته یافتند — مصطفی را وعده کرد الطاف حق
• بخش ۴۸ - جمع آمدن ساحران از مداین پیش فرعون و تشریفها یافتن و دست بر سینه زدن در قهر خصم او کی این بر ما نویس — تا به فرعون آمدند آن ساحران
• بخش ۴۳ - مهلت دادن موسی علیه‌السلام فرعون را تا ساحران را جمع کند از مداین — گفت امر آمد برو مهلت تو را
• بخش ۳۷ - حکایت مارگیر کی اژدهای فسرده را مرده پنداشت در ریسمانهاش پیچید و آورد به بغداد — یک حکایت بشنو از تاریخ‌گوی
• بخش ۵۲ - حکایت — در صحابه کم بدی حافظ کسی
• بخش ۵۶ - عذر گفتن نظم کننده و مدد خواستن — ای تقاضاگر درون همچون جنین
• بخش ۵۵ - دویدن گاو در خانهٔ آن دعا کننده بالحاح قال النبی صلی الله علیه وسلم ان الله یحب الملحین فی الدعا زیرا عین خواست از حق تعالی و الحاح خواهنده را به است از آنچ می‌خواهد آن را ازو — تا که روزی ناگهان در چاشتگاه
• بخش ۶۰ - در وهم افکندن کودکان اوستاد را — روز گشت و آمدند آن کودکان
• بخش ۵۸ - مثال رنجور شدن آدمی به‌وَهم تعظیم خلق و رغبت مشتریان به‌وی و حکایت معلم — کودکان مکتبی از اوستاد
• بخش ۵۹ - عقول خلق متفاوتست در اصل فطرت و نزد معتزله متساویست تفاوت عقول از تحصیل علم است — اختلاف عقلها در اصل بود
• بخش ۵۷ - بیان آنک علم را دو پرست و گمان را یک پرست ناقص آمد ظن به پرواز ابترست مثال ظن و یقین در علم — علم را دو پَر، گمان را یک پرست
• بخش ۵۰ - توفیق میان این دو حدیث کی الرضا بالکفر کفر و حدیث دیگر من لم یرض بقضایی فلیطلب ربا سوای — دی سؤالی کرد سایل مر مرا
• بخش ۵۱ - مثل در بیان آنک حیرت مانع بحث و فکرتست — آن یکی مرد دومو آمد شتاب
• بخش ۵۳ - داستان مشغول شدن عاشقی به عشق‌نامه خواندن و مطالعه کردن عشق‌نامه در حضور معشوق خویش و معشوق آن را ناپسند داشتن کی طلب الدلیل عند حضور المدلول قبیح والاشتغال بالعلم بعد الوصول الی المعلوم مذموم — آن یکی را یار پیش خود نشاند
• بخش ۵۴ - حکایت آن شخص کی در عهد داود شب و روز دعا می‌کرد کی مرا روزی حلال ده بی رنج — آن یکی در عهد داوود نبی
• بخش ۴۹ - اختلاف کردن در چگونگی و شکل پیل — پیل اندر خانهٔ تاریک بود
• بخش ۶۴ - دوم بار وهم افکندن کودکان استاد را کی او را از قرآن خواندن ما درد سر افزاید — گفت آن زیرک که ای قوم پسند
• بخش ۶۷ - در بیان آنک تن روح را چون لباسی است و این دست آستین دست روحست واین پای موزهٔ پای روحست — تا بدانی که تن آمد چون لباس
• بخش ۶۱ - بیمار شدن فرعون هم به وهم از تعظیم خلقان — سجدهٔ خلق از زن و از طفل و مرد
• بخش ۶۳ - در جامهٔ خواب افتادن استاد و نالیدن او از وهم رنجوری — جامه خواب آورد و گسترد آن عجوز
• بخش ۶۶ - رفتن مادران کودکان به عیادت اوستاد — بامدادان آمدند آن مادران
• بخش ۶۲ - رنجور شدن اوستاد به وهم — گشت اُستا سست از وهم و ز بیم
• بخش ۶۸ - حکایت آن درویش کی در کوه خلوت کرده بود و بیان حلاوت انقطاع و خلوت و داخل شدن درین منقبت کی أَنا جَلیسُ مَنْ ذَکَرَني وَ أَنیسُ مَنِ اسْتَأنَسَ بي گر با همه‌ای چو بی منی بی همه‌ای ور بی همه‌ای چو با منی با همه‌ای — بود درویشی به کُهساری مقیم
• بخش ۶۵ - خلاص یافتن کودکان از مکتب بدین مکر — سجده کردند و بگفتند ای کریم
• بخش ۶۹ - دیدن زرگر عاقبت کار را و سخن بر وفق عاقبت گفتن با مستعیر ترازو — آن یکی آمد به پیش زرگری
• بخش ۷۱ - تشبیه بند و دام قضا به صورت پنهان به اثر پیدا — بینی اندر دلق مهتر زاده‌ای
• بخش ۷۰ - بقیهٔ قصهٔ آن زاهد کوهی کی نذر کرده بود کی میوهٔ کوهی از درخت باز نکنم و درخت نفشانم و کسی را نگویم صریح و کنایت کی بیفشان آن خورم کی باد افکنده باشد از درخت — اندر آن کُه بود اشجار و ثمار
• بخش ۷۲ - مضطرب شدن فقیر نذر کرده به‌کندن امرود از درخت و گوشمال حق رسیدن بی مهلت — پنج روز آن باد امرودی نریخت
• بخش ۷۳ - متهم کردن آن شیخ را با دزدان وبریدن دستش را — بیست از دزدان بدند آنجا و بیش
• بخش ۷۶ - حکایت استر پیش شتر کی من بسیار در رو می‌افتم و تو نمی‌افتی الا به نادر — گفت استر با شتر کای خوش رفیق
• بخش ۷۴ - کرامات شیخ اقطع و زنبیل بافتن او به دو دست — در عریش او را یکی زایر بیافت
• بخش ۷۷ - اجتماع اجزای خر عزیر علیه السلام بعد از پوسیدن باذن الله و درهم مرکب شدن پیش چشم عزیر علیه السلام — هین عزیرا در نگر اندر خرت
• بخش ۸۱ - صبرکردن لقمان چون دید کی داود حلقه‌ها می‌ساخت از سوال کردن با این نیت کی صبر از سوال موجب فرج باشد — رفت لقمان سوی داود صفا
• بخش ۸۰ - قصهٔ خواندن شیخ ضریر مصحف را در رو و بینا شدن وقت قرائت — دید در ایام آن شیخ فقیر
• بخش ۸۲ - بقیهٔ حکایت نابینا و مصحف — مرد مهمان صبرکرد و ناگهان
• بخش ۸۳ - صفت بعضی اولیا کی راضی‌اند به‌احکام و لابه نکنند کی این حکم را بگردان — بشنو اکنون قصهٔ آن ره‌روان
• بخش ۷۵ - سبب جرأت ساحران فرعون بر قطع دست و پا — ساحران را نه که فرعون لعین
• بخش ۷۸ - جزع ناکردن شیخی بر مرگ فرزندان خود — بود شیخی رهنمایی پیش ازین
• بخش ۷۹ - عذر گفتن شیخ بهر ناگریستن بر فرزندان — شیخ گفت او را مپندار ای رفیق
• بخش ۸۴ - سؤال کردن بهلول آن درویش را — گفت بهلول آن یکی درویش را
• بخش ۸۹ - نمودن مثال هفت شمع سوی ساحل — هفت شمع از دور دیدم ناگهان
• بخش ۸۸ - بازگشتن به قصهٔ دقوقی — آن دقوقی رحمة الله علیه
• بخش ۸۷ - سِرِّ طلب کردن موسی خضر را علیهماالسلام با کمال نبوت و قربت — از کلیم حق بیاموز ای کریم
• بخش ۹۲ - باز شدن آن شمعها هفت درخت — باز هر یک مرد شد شکل درخت
• بخش ۹۰ - شدن آن هفت شمع بر مثال یک شمع — باز می‌دیدم که می‌شد هفت، یک
• بخش ۹۱ - نمودن آن شمعها در نظر هفت مرد — هفت شمع اندر نظر شد هفت مَرد
• بخش ۹۴ - یک درخت شدن آن هفت درخت — گفت راندم پیشتر من نیکبخت
• بخش ۸۵ - قصهٔ دقوقی رحمة الله علیه و کراماتش — آن دقوقی داشت خوش دیباجه‌ای
• بخش ۸۶ - بازگشتن به قصهٔ دقوقی — مر علی را در مثالی شیر خواند
• بخش ۹۳ - مخفی بودن آن درختان از چشم خلق — این عجب‌تر که بریشان می‌گذشت
• بخش ۹۵ - هفت مرد شدن آن هفت درخت — بعد دیری گشت آنها هفت مرد
• بخش ۹۶ - پیش رفتن دقوقی رحمة الله علیه به امامت — این سخن پایان ندارد تیز دو
• بخش ۱۰۱ - تصورات مرد حازم — آنچنانک ناگهان شیری رسید
• بخش ۹۷ - پیش رفتن دقوقی به امامت آن قوم — در تحیات و سلام الصالحین
• بخش ۹۸ - اقتدا کردن قوم از پس دقوقی — پیش در شد آن دقوقی در نماز
• بخش ۱۰۴ - باز شرح کردن حکایت آن طالب روزی حلال بی کسب و رنج در عهد داود علیه السلام و مستجاب شدن دعای او — یادم آمد آن حکایت کان فقیر
• بخش ۹۹ - بیان اشارت سلام سوی دست راست در قیامت از هیبت محاسبه حق از انبیا استعانت و شفاعت خواستن — انبیا گویند روز چاره رفت
• بخش ۱۰۷ - حکم کردن داود علیه السلام برکشندهٔ گاو — گفت داود این سخنها را بشو
• بخش ۱۰۶ - شنیدن داود علیه السلام سخن هر دو خصم وسال کردن از مدعی علیه — چونک داود نبی آمد برون
• بخش ۱۰۰ - شنیدن دقوقی در میان نماز افغان آن کشتی کی غرق خواست شدن — آن دقوقی در امامت کرد ساز
• بخش ۱۰۳ - انکار کردن آن جماعت بر دعا و شفاعت دقوقی و پریدن ایشان و ناپیدا شدن در پردهٔ غیب و حیران شدن دقوقی کی در هوا رفتند یا در زمین — چون رهید آن کشتی و آمد به‌کام
• بخش ۱۰۵ - رفتن هر دو خصم نزد داود علیه السلام — می‌کشیدش تا به داود نبی
• بخش ۱۰۸ - تضرع آن شخص از داوری داود علیه السلام — سجده کرد و گفت کای دانای سوز
• بخش ۱۰۲ - دعا و شفاعت دقوقی در خلاص کشتی — چون دقوقی آن قیامت را بدید
• بخش ۱۰۹ - در خلوت رفتن داود تا آنچ حقست پیدا شود — در فرو بست و برفت آنگه شتاب
• بخش ۱۱۴ - برون رفتن به سوی آن درخت — چون برون رفتند سوی آن درخت
• بخش ۱۱۱ - حکم کردن داود بر صاحب گاو کی جمله مال خود را به وی ده — بعد از آن داود گفتش کای عنود
• بخش ۱۱۲ - عزم کردن داود علیه السلام به خواندن خلق بدان صحرا کی راز آشکارا کند و حجتها را همه قطع کند — گفت ای یاران زمان آن رسید
• بخش ۱۱۰ - حکم کردن داود بر صاحب گاو کی از سر گاو برخیز و تشنیع صاحب گاو بر داود علیه السلام — گفت داودش خمش کن رو بهل
• بخش ۱۱۳ - گواهی دادن دست و پا و زبان بر سر ظالم هم در دنیا — پس همینجا دست و پایت در گزند
• بخش ۱۱۵ - قصاص فرمودن داود علیه السلام خونی را بعد از الزام حجت برو — هم بدان تیغش بفرمود او قصاص
• بخش ۱۲۰ - صفت خرمی شهر اهل سبا و ناشکری ایشان — اصلشان بَد بود آن اهل سبا
• بخش ۱۱۸ - قصهٔ اهل سبا و حماقت ایشان و اثر ناکردن نصیحت انبیا در احمقان — یادم آمد قصهٔ اهل سبا
• بخش ۱۱۹ - شرح آن کور دوربین و آن کر تیزشنو و آن برهنه دراز دامن — کر اَمَل را دان که مرگ ما شنید
• بخش ۱۱۶ - بیان آنک نفس آدمی بجای آن خونیست کی مدعی گاو گشته بود و آن گاو کشنده عقلست و داود حقست یا شیخ کی نایب حق است کی بقوت و یاری او تواند ظالم را کشتن و توانگر شدن به روزی بی‌کسب و بی‌حساب — نفسِ خود را کُش جهان را زنده کُن
• بخش ۱۱۷ - گریختن عیسی علیه السلام فراز کوه از احمقان — عیسیِ مریم به کوهی می‌گریخت
• بخش ۱۲۳ - متهم داشتن قوم انبیا را — قوم گفتند این همه زرقست و مکر
• بخش ۱۲۷ - مثلها زدن قوم نوح باستهزا در زمان کشتی ساختن — نوح اندر بادیه کشتی بساخت
• بخش ۱۲۸ - حکایت آن دزد کی پرسیدند چه می‌کنی نیم‌شب در بن این دیوار گفت دهل می‌زنم — این مثل بشنو که شب دزدی عنید
• بخش ۱۳۰ - معنی حزم و مثال مرد حازم — یا به حال اولینان بنگرید
• بخش ۱۲۲ - معجزه خواستن قوم از پیغامبران — قوم گفتند ای گروه مدعی
• بخش ۱۲۴ - حکایت خرگوشان کی خرگوشی راپیش پیل فرستادند کی بگو کی من رسول ماه آسمانم پیش تو کی ازین چشمه آب حذر کن چنانک در کتاب کلیله تمام گفته است — این بدان ماند که خرگوشی بگفت
• بخش ۱۲۶ - بیان آنک هر کس را نرسد مثل آوردن خاصه در کار الهی — کی رسدتان این مثلها ساختن
• بخش ۱۳۲ - حکایت نذر کردن سگان هر زمستان کی این تابستان چون بیاید خانه سازیم از بهر زمستان را — سَگِ زمستان جَمع گردَد اُستُخوانَش
• بخش ۱۲۹ - جواب آن مثل کی منکران گفتند از رسالت خرگوش پیغام به پیل از ماه آسمان — سر آن خرگوش دان دیو فضول
• بخش ۱۲۱ - آمدن پیغامبران حق به نصیحت اهل سبا — سیزده پیغامبر آنجا آمدند
• بخش ۱۲۵ - جواب گفتن انبیا طعن ایشان را و مثل زدن ایشان را — ای دریغا که دوا در رنجتان
• بخش ۱۳۱ - وخامت کار آن مرغ کی ترک حزم کرد از حرص و هوا — باز مرغی فوق دیواری نشست
• بخش ۱۳۵ - مکرر کردن کافران حجتهای جبریانه را — قوم گفتند ای گروه این رنج ما
• بخش ۱۳۴ - جواب انبیا علیهم السلام مر جبریان را — انبیا گفتند کاری آفرید
• بخش ۱۴۰ - بیان آنک حق تعالی صورت ملوک را سبب مسخر کردن جباران کی مسخر حق نباشند ساخته است چنانک موسی علیه السلام باب صغیر ساخت بر ربض قدس جهت رکوع جباران بنی اسرائیل وقت در آمدن کی ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطة — آنچنانک حق ز گوشت و استخوان
• بخش ۱۳۳ - منع کردن انبیا را از نصیحت کردن و حجت آوردن جبریانه — قوم گفتند ای نصوحان بس بود
• بخش ۱۳۷ - مکرر کردن قوم اعتراض ترجیه بر انبیا علیهم‌السلام — قوم گفتند ار شما سعد خودیت
• بخش ۱۴۱ - قصه عشق صوفی بر سفرهٔ تهی — صوفیی بر میخ روزی سفره دید
• بخش ۱۳۶ - باز جواب انبیا علیهم السلام ایشان را — انبیا گفتند نومیدی بدست
• بخش ۱۳۹ - حکمت آفریدن دوزخ آن جهان و زندان این جهان تا معبد متکبّران باشد کی ائتیا طوعا او کرها — که لئیمان در جفا صافی شوند
• بخش ۱۴۲ - مخصوص بودن یعقوب علیه السلام به چشیدن جام حق از روی یوسف و کشیدن بوی حق از بوی یوسف و حرمان برادران و غیر هم ازین هر دو — آنچ یعقوب از رخ یوسف بدید
• بخش ۱۴۳ - حکایت امیر و غلامش کی نماز باره بود وانس عظیم داشت در نماز و مناجات با حق — میر شد محتاج گرمابه سحر
• بخش ۱۴۴ - نومید شدن انبیا از قبول و پذیرای منکران قوله حتی اذا استیاس الرسل — انبیا گفتند با خاطر که چند
• بخش ۱۳۸ - باز جواب انبیا علیهم السلام — انبیا گفتند فال زشت و بد
• بخش ۱۴۶ - بیان آنک رسول علیه السلام فرمود ان لله تعالی اولیاء اخفیاء — قوم دیگر سخت پنهان می‌روند
• بخش ۱۴۷ - حکایت مندیل در تنور پر آتش انداختن انس رضی الله عنه و ناسوختن — از انس فرزند مالک آمدست
• بخش ۱۵۲ - آمدن آن زن کافر با طفل شیرخواره به نزدیک مصطفی علیه السلام و ناطق شدن عیسی‌وار به معجزات رسول صلی الله علیه و سلم — هم از آن ده یک زنی از کافران
• بخش ۱۴۹ - مشک آن غلام ازغیب پر آب کردن بمعجزه و آن غلام سیاه را سپیدرو کردن باذن الله تعالی — ای غلام اکنون تو پر بین مشک خود
• بخش ۱۵۴ - وجه عبرت گرفتن ازین حکایت و یقین دانستن کی ان مع العسر یسرا — عبرتست آن قصه ای جان مر ترا
• بخش ۱۵۵ - استدعاء آن مرد از موسی زبان بهایم با طیور — گفت موسی را یکی مرد جوان
• بخش ۱۵۳ - ربودن عقاب موزهٔ مصطفی علیه السلام و بردن بر هوا و نگون کردن و از موزه مار سیاه فرو افتادن — اندرین بودند کآواز صلا
• بخش ۱۵۶ - وحی آمدن از حق تعالی به موسی کی بیاموزش چیزی کی استدعا کند یا بعضی از آن — گفت یزدان تو بده بایست او
• بخش ۱۴۵ - بیان آنک ایمان مقلد خوفست و رجا — داعی هر پیشه اومیدست و بوک
• بخش ۱۵۱ - بیان آنک حق تعالی هرچه داد و آفرید از سماوات و ارضین و اعیان و اعراض همه به استدعاء حاجت آفرید‌؛ خود را محتاج چیزی باید کردن تا بدهد؛ کی ‌«امن یجیب المضطر اذا دعاه»؛ اضطرار‌، گواه استحقاق است — آن نیاز مریمی بوده‌ست و درد
• بخش ۱۴۸ - قصهٔ فریاد رسیدن رسول علیه السلام کاروان عرب را کی از تشنگی و بی‌آبی در مانده بودند و دل بر مرگ نهاده شتران و خلق زبان برون انداخته — اندر آن وادی گروهی از عرب
• بخش ۱۵۰ - دیدن خواجه غلام خود را سپید و ناشناختن کی اوست و گفتن کی غلام مرا تو کشته‌ای خونت گرفت و خدا ترا به دست من انداخت — خواجه از دورش بدید و خیره ماند
• بخش ۱۵۷ - قانع شدن آن طالب به تعلیم زبان مرغ خانگی و سگ و اجابت موسی علیه السلام — گفت باری نطق سگ کو بر درست
• بخش ۱۶۵ - در آمدن حمزه رضی الله عنه در جنگ بی زره — اندر آخر حمزه چون در صف شدی
• بخش ۱۶۰ - خبر کردن خروس از مرگ خواجه — لیک فردا خواهد او مردن یقین
• بخش ۱۶۳ - اجابت کردن حق تعالی دعای موسی را علیه السلام — گفت بخشیدم بدو ایمان نعم
• بخش ۱۶۱ - دویدن آن شخص به سوی موسی به زنهار چون از خروس خبر مرگ خود شنید — چون شنید اینها دوان شد تیز و تفت
• بخش ۱۶۲ - دعاکردن موسی آن شخص را تا بایمان رود از دنیا — موسی آمد در مناجات آن سحر
• بخش ۱۶۸ - وفات یافتن بلال رضی الله عنه با شادی — چون بلال از ضعف شد همچون هلال
• بخش ۱۶۴ - حکایت آن زنی کی فرزندش نمی‌زیست بنالید جواب آمد کی آن عوض ریاضت تست و به جای جهاد مجاهدانست ترا — آن زنی هر سال زاییدی پسر
• بخش ۱۶۷ - حیله دفع مغبون شدن در بیع و شرا — آن یکی یاری پیمبر را بگفت
• بخش ۱۵۹ - خجل گشتن خروس پیش سگ به سبب دروغ شدن در آن سه وعده — چند چند آخر دروغ و مکر تو
• بخش ۱۵۸ - جواب خروس سگ را — پس خروسش گفت تن زن غم مخور
• بخش ۱۶۶ - جواب حمزه مر خلق را — گفت حمزه چونک بودم من جوان
• بخش ۱۷۸ - قصه وکیل صدر جهان کی متهم شد و از بخارا گریخت از بیم جان باز عشقش کشید رو کشان کی کار جان سهل باشد عاشقان را — در بخارا بندهٔ صدر جهان
• بخش ۱۷۶ - جمع و توفیق میان نفی و اثبات یک چیز از روی نسبت و اختلاف جهت — نفی آن یک چیز و اثباتش رواست
• بخش ۱۶۹ - حکمت ویران شدن تن به مرگ — من چو آدم بودم اول حبس کرب
• بخش ۱۷۳ - آداب المستمعین والمریدین عند فیض الحکمة من لسان الشیخ — بر ملولان این مکرر کردنست
• بخش ۱۸۰ - گفتن روح القدس مریم راکی من رسول حقم به تو آشفته مشو و پنهان مشو از من کی فرمان اینست — بانگ بر وی زد نمودار کرم
• بخش ۱۷۲ - تشبیه نص با قیاس — نص وحی روح قدسی دان یقین
• بخش ۱۷۴ - شناختن هر حیوانی بوی عدو خود را و حذر کردن و بطالت و خسارت آنکس کی عدو کسی بود کی ازو حذر ممکن نیست و فرار ممکن نی و مقابله ممکن نی — اسپ داند بانگ و بوی شیر را
• بخش ۱۷۵ - فرق میان دانستن چیزی به مثال و تقلید و میان دانستن ماهیت آن چیز — ظاهرست آثار و میوهٔ رحمتش
• بخش ۱۷۷ - مسلهٔ فنا و بقای درویش — گفت قایل در جهان درویش نیست
• بخش ۱۷۱ - بیان آنک هرچه غفلت و غم و کاهلی و تاریکی‌ست همه از تن است کی ارضی است و سفلی — غفلت از تن بود چون تن روح شد
• بخش ۱۷۰ - تشبیه دنیا کی بظاهر فراخست و بمعنی تنگ و تشبیه خواب کی خلاص است ازین تنگی — همچو گرمابه که تفسیده بود
• بخش ۱۷۹ - پیدا شدن روح القدس بصورت آدمی بر مریم بوقت برهنگی و غسل کردن و پناه گرفتن بحق تعالی — همچو مریم گوی پیش از فوت ملک
• بخش ۱۸۹ - صفت آن مسجد کی عاشق‌کش بود و آن عاشق مرگ‌جوی لا ابالی کی درو مهمان شد — یک حکایت گوش کن ای نیک‌پی
• بخش ۱۹۱ - ملامت کردن اهل مسجد مهمان عاشق را از شب خفتن در آنجا و تهدید کردن مرورا — قوم گفتندش که هین اینجا مخسپ
• بخش ۱۹۲ - جواب گفتن عاشق عاذلان را — گفت او ای ناصحان من بی ندم
• بخش ۱۸۸ - رسیدن آن عاشق به معشوق خویش چون دست از جان خود بشست — همچو گویی سجده کن بر رو و سر
• بخش ۱۹۰ - مهمان آمدن در آن مسجد — تا یکی مهمان در آمد وقت شب
• بخش ۱۸۵ - رو نهادن آن بندهٔ عاشق سوی بخارا — رو نهاد آن عاشق خونابه‌ریز
• بخش ۱۸۱ - عزم کردن آن وکیل ازعشق کی رجوع کند به بخارا لاابالی‌وار — شمع مریم را بهل افروخته
• بخش ۱۸۳ - منع کردن دوستان او را از رجوع کردن به بخارا وتهدید کردن و لاابالی گفتن او — گفت او را ناصحی ای بی‌خبر
• بخش ۱۸۶ - در آمدن آن عاشق لاابالی در بخارا وتحذیر کردن دوستان او را از پیداشدن — اندر آمد در بخارا شادمان
• بخش ۱۸۲ - پرسیدن معشوقی از عاشق غریب خود کی از شهرها کدام شهر را خوشتر یافتی و انبوه‌تر و محتشم‌تر و پر نعمت‌تر و دلگشاتر — گفت معشوقی به عاشق کای فتی
• بخش ۱۸۴ - لاابالی گفتن عاشق ناصح و عاذل را از سر عشق — گفت ای ناصح خمش کن چند چند
• بخش ۱۸۷ - جواب گفتن عاشق عاذلان را و تهدید‌کنندگان را — گفت من مستسقیم آبم کَشد
• بخش ۲۰۰ - عذر گفتن کدبانو با نخود و حکمت در جوش داشتن کدبانو نخود را — آن ستی گوید ورا که پیش ازین
• بخش ۱۹۶ - مکرر کردن عاذلان پند را بر آن مهمان آن مسجد مهمان کش — گفت پیغامبر که ان فی البیان
• بخش ۲۰۳ - تفسیر این خبر مصطفی علیه السلام کی للقران ظهر و بطن و لبطنه بطن الی سبعة ابطن — حرف قرآن را بدان که ظاهریست
• بخش ۱۹۹ - تمثیل صابر شدن مؤمن چون بر شر و خیر بلا واقف شود — سگ شکاری نیست او را طوق نیست
• بخش ۲۰۱ - باقی قصهٔ مهمان آن مسجد مهمان کش و ثبات و صدق او — آن غریب شهر سربالا طلب
• بخش ۲۰۴ - بیان آنک رفتن انبیا و اولیا به کوهها و غارها جهت پنهان کردن خویش نیست و جهت خوف تشویش خلق نیست بلک جهت ارشاد خلق است و تحریض بر انقطاع از دنیا به قدر ممکن — آنک گویند اولیا در کُه بُوَند
• بخش ۱۹۳ - عشق جالینوس برین حیات دنیا بود کی هنر او همینجا بکار می‌آید هنری نورزیده است کی در آن بازار بکار آید آنجا خود را به عوام یکسان می‌بیند — آنچنانک گفت جالینوس راد
• بخش ۲۰۲ - ذکرخیال بد اندیشیدن قاصر فهمان — پیش از آنک این قصه تا مخلص رسد
• بخش ۱۹۸ - تمثیل گریختن مؤمن و بی‌صبری او در بلا به اضطراب و بی‌قراری نخود و دیگر حوایج در جوش دیگ و بر دویدن تا بیرون جهند — بنگر اندر نخودی در دیگ چون
• بخش ۱۹۴ - دیگر باره ملامت کردن اهل مسجد مهمان را از شب خفتن در آن مسجد — قوم گفتندش مکن جلدی برو
• بخش ۱۹۷ - جواب گفتن مهمان ایشان را و مثل آوردن بدفع کردن حارس کشت به بانگ دف از کشت شتری را کی کوس محمودی بر پشت او زدندی — گفت ای یاران از آن دیوان نیم
• بخش ۱۹۵ - گفتن شیطان قریش را کی به جنگ احمد آیید کی من یاریها کنم وقبیلهٔ خود را بیاری خوانم و وقت ملاقات صفین گریختن — همچو شیطان در سپه شد صد یکم
• بخش ۲۰۹ - بقیهٔ ذکر آن مهمان مسجد مهمان‌کش — باز گو کان پاک‌باز شیرمرد
• بخش ۲۱۵ - فسخ عزایم و نقضها جهت با خبر کردن آدمی را از آنک مالک و قاهر اوست و گاه گاه عزم او را فسخ ناکردن و نافذ داشتن تا طمع او را بر عزم کردن دارد تا باز عزمش را بشکند تا تنبیه بر تنبیه بود — عزمها و قصدها در ماجرا
• بخش ۲۰۶ - تفسیر یا جبال اوبی معه والطیر — روی داود از فرش تابان شده
• بخش ۲۱۰ - تفسیر آیت وَ أَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِکَ وَ رَجِلِکَ — تو چو عزم دین کنی با اجتهاد
• بخش ۲۰۷ - جواب طعنه‌زننده در مثنوی از قصور فهم خود — ای سگ طاعن تو عو عو می‌کنی
• بخش ۲۱۶ - نظر کردن پیغامبر علیه السلام به اسیران و تبسم کردن و گفتن کی عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ یُجَرّونَ إِلَی الجَنَّةِ بِالسَّلاسِلِ وَ الأَغْلالِ — دید پیغامبر یکی جوقی اسیر
• بخش ۲۰۵ - تشبیه صورت اولیا و صورت کلام اولیا به صورت عصای موسی و صورت افسون عیسی علیهما السلام — آدمی همچون عصای موسی‌است
• بخش ۲۱۳ - جذب هر عنصری جنس خود را کی در ترکیب آدمی محتبس شده است به غیر جنس — خاک گوید خاک تن را باز گرد
• بخش ۲۱۱ - رسیدن بانگ طلسمی نیم‌شب مهمان مسجد را — بشنو اکنون قصهٔ آن بانگ سخت
• بخش ۲۰۸ - مثل زدن در رمیدن کرهٔ اسپ از آب خوردن به سبب شخولیدن سایسان — آنک فرمودست او اندر خطاب
• بخش ۲۱۴ - منجذب شدن جان نیز به عالم ارواح و تقاضای او و میل او به مقر خود و منقطع شدن از اجزای اجسام کی هم کندهٔ پای باز روح‌اند — گوید ای اجزای پست فرشیم
• بخش ۲۱۲ - ملاقات آن عاشق با صدر جهان — آن بخاری نیز خود بر شمع زد
• بخش ۲۲۴ - امرکردن سلیمان علیه السلام پشهٔ متظلم را به احضار خصم به دیوان حکم — پس سلیمان گفت ای زیبا دوی
• بخش ۲۱۷ - تفسیر این آیت کی ان تستفتحوا فقد جائکم الفتح ایه‌ای طاعنان می‌گفتید کی از ما و محمد علیه السلام آنک حق است فتح و نصرتش ده و این بدان می‌گفتید تا گمان آید کی شما طالب حق‌اید بی غرض اکنون محمد را نصرت دادیم تا صاحب حق را ببینید — از بتان و از خدا در خواستیم
• بخش ۲۱۹ - تفسیر این خبر کی مصطفی علیه السلام فرمود لا تفضلونی علی یونس بن متی — گفت پیغامبر که معراج مرا
• بخش ۲۱۸ - سر آنک بی‌مراد بازگشتن رسول علیه السلام از حدیبیه حق تعالی لقب آن فتح کرد کی انا فتحنا کی به صورت غلق بود و به معنی فتح چنانک شکستن مشک به ظاهر شکستن است و به معنی درست کردنست مشکی او را و تکمیل فواید اوست — آمدش پیغام از دولت که رو
• بخش ۲۲۸ - یافتن عاشق معشوق را و بیان آنک جوینده یابنده بود کی وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ — کان جوان در جست و جو بد هفت سال
• بخش ۲۲۵ - نواختن معشوق عاشق بیهوش را تا به هوش باز آید — می‌کشید از بیهشی‌اش در بیان
• بخش ۲۲۷ - حکایت عاشقی دراز هجرانی بسیار امتحانی — یک جوانی بر زنی مجنون بُدست
• بخش ۲۲۰ - آگاه شدن پیغامبر علیه السلام از طعن ایشان بر شماتت او — گرچه نشنید آن موکل آن سخن
• بخش ۲۲۶ - با خویش آمدن عاشق بیهوش و روی آوردن به ثنا و شکر معشوق — گفت ای عنقای حق جان را مطاف
• بخش ۲۲۲ - جذب معشوق عاشق را من حیث لا یعمله العاشق و لا یرجوه و لا یخطر بباله و لا یظهر من ذلک الجذب اثر فی العاشق الا الخوف الممزوج بالیاس مع دوام الطلب — آمدیم اینجا که در صدر جهان
• بخش ۲۲۳ - داد خواستن پشه از باد به حضرت سلیمان علیه السلام — پشه آمد از حدیقه وز گیاه
• بخش ۲۲۱ - بیان آنک طاغی در عین قاهری مقهورست و در عین منصوری ماسور — دزد قهرخواجه کرد و زر کشید